ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਤਜ਼ਰਬਾ: ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿਖਾਈ ਨਵੀਂ ਰਾਹ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਥੋਆ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਏਕੜ ਦੇ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਤੋਂ 30 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੂਟੇ ਲਗਾ ਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਰਾਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਸਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਐਵੋਕਾਡੋ ਅਤੇ ਪੈਕਨ ਅਖਰੋਟ ਵਰਗੇ ਮਹਿੰਗੇ ਫ਼ਲ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਟਰਾਇਲ ਤੋਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਟਰਾਇਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੌਦਾ ਉਦੋਂ ਸਫ਼ਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਫ਼ਲ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਲ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਪੌਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ 15 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਭਰਪੂਰ ਫ਼ਲ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਐਵੋਕਾਡੋ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ “ਮੱਖਣ ਫ਼ਲ” ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ

ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਰਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਐਵੋਕਾਡੋ (Avocado) ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਮੱਖਣ ਫ਼ਲ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਬੂਟੇ ਤੋਂ ਉਹ 60 ਕਿਲੋ ਤੱਕ ਫ਼ਲ ਹਾਰਵੈਸਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 

• ਖ਼ਾਸੀਅਤ: ਇਹ ਫ਼ਲ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਤੋੜਨ ਦੇ 10-15 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪੱਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਰੇਟ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸਾਨ ਉਦੋਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਵੇਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।

• ਸਮਾਂ: ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਤੋੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬੀਜ ਦਾ ਸਾਈਜ਼ 150 ਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੰਡੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ

ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਿੰਗਾ ਮੰਡੀਕਰਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਮਹਿੰਗੇ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮੰਗ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਫ਼ਲ ਇੰਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮਹਿੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਣਗੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਡਾਟਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਸਲ ਖ਼ਰਚੇ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਸਹੀ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਪੈਕਨ ਅਖਰੋਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਿਸਮਾਂ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਅਖਰੋਟ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਕਨ ਨੱਟ (Pecan Nut), ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਅਖਰੋਟ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਇਸ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲੌਂਗਨ (Longan) ਨਾਮ ਦਾ ਫ਼ਲ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬੂਟੇ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋ ਤੱਕ ਫ਼ਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਬਾਂਸ (Bamboo) ਦੀ ਖੇਤੀ: ਸਿਰਫ਼ ਸਜਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬਦਲ

ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ 12 ਤੋਂ 13 ਕਿਸਮਾਂ ‘ਤੇ ਟਰਾਇਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਬਾਂਸ, ਬਾਲਕੋਆ, ਟੁਲਡਾ ਅਤੇ “ਹਾਥੀ ਬਾਂਸ” (Gigantochloa) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਬਾਂਸ ਲਗਭਗ 60 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੈਂਡੀਕ੍ਰਾਫਟ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸੇਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸੱਚ

ਸੇਬ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਸੇਬ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਬਗੀਚਿਆਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਨੀਮ-ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਬ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਕੀਮਤ ਐਵੋਕਾਡੋ ਜਾਂ ਪੈਕਨ ਨੱਟ ਜਿੰਨੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ

ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਦਾ ਬਾਗ਼  ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 3-4 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਵੋਕਾਡੋ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਜਾਂ ਤਿਗਣੀ ਆਮਦਨ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਐਵੋਕਾਡੋ ਵਰਗੇ ਫ਼ਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ 200-400 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਵਿਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਆਰਗੈਨਿਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਸੁਮੇਲ

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਾਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਗੈਨਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਲਈ ਲੱਸੀ ਦੇ ਸਪ੍ਰੇਅ ਅਤੇ ਬਾਇਓ-ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਕਨੋਪੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਛਾਂਟੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਬਾਗ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ 100 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1000 ਬੂਟੇ ਤੱਕ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ

ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਲਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਰਾਇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕੇ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼

ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਛੋਟਾ ਰਕਬਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਏਕੜ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਲ ਲਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬੂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਟਰਾਇਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ 4-5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਦਲਵੀਂ ਖੇਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਮਿਲ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।