Rajma Farming: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ‘Rajma king’ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਕਹਾਣੀ

ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ‘ਰਾਜਮਾਹ-ਚਾਵਲ’ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਉਗਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਮਾਹ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਨਾਵਾਲਾ ਕਲਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 60 ਸਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਰੰਧਾਵਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ 12 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ 3-ਮਰਲੇ (ਇੱਕ ਏਕੜ ਦਾ ਲਗਭਗ 1.9%) ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ।

ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ 

ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ PAU ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੌਸਮ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ 10 ਤੋਂ 27 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਫ਼ਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨੂੰ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਬੀਨਜ਼ (ਫਰਾਂਸਬੀਨ) ਇੱਥੇ ਉੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਾਜਮਾਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ‘ਚਿੱਤਰਾ’ (ਚਿੱਤਕਬਰੀ) ਕਿਸਮ ਉਗਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਰੰਗ ਲਿਆਈ ਅਤੇ 90 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਪਰ ਫ਼ਸਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।

ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ 

ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 74 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚੋਂ 1.25 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਰਾਜਮਾਹ ਵੇਚਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 19 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬੀਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਖ਼ਰਚੇ ਕੱਢ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ। ਇਸ ਸਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜੇ ਰੰਧਾਵਾ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ 125 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ 80 ਏਕੜ ‘ਤੇ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸਮ 35°C ਤੱਕ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ 90 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਲਗਭਗ 30,000 ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 13 ਕੁਇੰਟਲ (1,300 ਕਿਲੋ) ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਔਸਤ ਝਾੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਗਤ ਘਟਾ ਕੇ 1.20 ਤੋਂ 1.30 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵੰਡ

ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਇਹ ਰਾਜਮਾਹ ਮਾਡਲ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 200 ਏਕੜ ਲਈ ਬੀਜ ਵੇਚੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 300 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਏਕੜ ਲਈ 32 ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬੀਜ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਲਾਨੌਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 3 ਏਕੜ ਅਤੇ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 10 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਚ ਸੁਧਾਰ 

ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਫਲੀਦਾਰ ਫ਼ਸਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਮਾਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਉਪਜਾਊ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਸਮਤੀ ਅਤੇ ਆਲੂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਉਹ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਬਾਸਮਤੀ, ਮੱਧ-ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਆਲੂ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਮਾਡਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 125 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਮੰਗ 

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਰਾਜਮਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ (Rajma Farming) ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਪਛਾਣ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਦਦ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜਮਾਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਕਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬਣ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ।

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ   ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਮਾਹ ਉਤਪਾਦਕ ਕਿਸਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 80 ਏਕੜ ਤੱਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਮਾਹ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬਦਲਿਆ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਅਵਸਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।