Monsoon Dairy Animal Care: ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਰੱਖੋ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ

ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਭਰਨ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ, ਮੱਖੀ-ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਚਾਰੇ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਲਾਗ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹੀ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ Monsoon Dairy Animal Care ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੈੱਡ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਪਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੈੱਡ ਦਾ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੈੱਡ ‘ਤੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਸ਼ੈੱਡ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੈੱਡ ਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੈੱਡ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਲਈ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਅੰਦਰ ਨਮੀ (Humid) ਘੱਟ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ (Bacteria) ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ

ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਗੋਬਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੈੱਡ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਫ਼ਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਚੂਨੇ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਤੇ ਉੱਲੀ (Fungus) ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੀੜੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਾਨਲੇਵਾ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਚਾਰੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ: ਸੁੱਕਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਚਾਰਾ

ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੜਿਆ-ਗਲਿਆ ਜਾਂ ਉੱਲੀ ਲੱਗਿਆ ਚਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੱਕਾ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਚਾਰਾ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਰੇ ਚਾਰੇ, ਸੁੱਕੇ ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਚੱਟੇ (ਦਾਣੇ) ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ (ਖਣਿਜ ਮਿਸ਼ਰਣ) ਅਤੇ ਨਮਕ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖ਼ੁਰਾਕ

ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅੰਦਰ ਪਾਚਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 24 ਘੰਟੇ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ (ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ) ਲਈ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਆਹਾਰ ਬੇਹੱਦ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮੱਰਥਾ (Immunity) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 

ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਵੇਲੇ ਸਾਵਧਾਨੀ

ਜੇਕਰ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਖੇਤਾਂ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਣੀ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰੋ। ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ, ਗਰਜ-ਚਮਕ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕਣ ਦੌਰਾਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹੋ। ਪਸ਼ੂਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਾਇਰਿੰਗ ਸਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਅਰਥਿੰਗ’  (Earthing) ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਾਈਲੋਨ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।

ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਇਲਾਜ

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ, ਦਸਤ, ਖੰਘ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਕਮੀ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਰੰਤ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਂ ਮਾਹਿਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਾਧੂ ਚੌਕਸੀ, ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ, ਸਹੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਨੂੰ ਘਾਤਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਡੇਅਰੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।