ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ Peach Farming (ਆੜੂ ਦੀ ਖੇਤੀ): ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ, ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਉਪਜ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਆੜੂ (Peach) ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਟੋਨ ਫਰੂਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ‘ਚਕਾਲੀ’ ਕਿਸਮ ਹੀ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਘੱਟ ਠੰਢ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਆੜੂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਾਫੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਸਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਆਮਦਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆੜੂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਮੌਸਮ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਪ-ਉਸ਼ਣਾ (Subtropical) ਮੌਸਮ ਆੜੂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਕਾਫੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਿਆਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਬਠਿੰਡਾ, ਰੋਪੜ, ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ ਅਤੇ ਐਸ.ਬੀ.ਐਸ. ਨਗਰ ਵਰਗੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਆੜੂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਰੇਤਲੀ-ਦੋਆਬੀ ਮਿੱਟੀ (sandy loam) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹੋਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦਾ pH 5.8 ਤੋਂ 6.8 ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਖਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਇਸ ਫਸਲ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨਹੀਂ। ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਢਲਾਣ ਹੋਣਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਖੇਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸਮੇਂ 5 ਮੀਟਰ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ ਖੱਡੇ ਖੋਦ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋ ਗੋਬਰ ਦੀ ਖਾਦ, ਯੂਰੀਆ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਧਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਾਧਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ।

ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾ

ਆੜੂ ਦੇ ਪੌਧੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਟੀ-ਬੱਡਿੰਗ ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਫਟਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਬੱਡਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਪੌਧੇ ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਜਾਈ ਲਈ 6.5 ਮੀਟਰ × 6.5 ਮੀਟਰ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਰੱਖਣਾ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਆੜੂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੱਕਦੀਆਂ ਹਨ।

• ਸ਼ਾਨ-ਏ-ਪੰਜਾਬ: ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਿਸਮ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ, ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
• ਪ੍ਰਤਾਪ: ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਿਸਮ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫਲਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਫਲੋਰੀਡਾ ਰੈਡ: ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਵੱਡੇ ਤੇ ਰਸੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਸ਼ਰਬਤੀ: ਜੂਨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਪੱਕਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਰਸਦਾਰ।
• ਪ੍ਰਭਾਤ ਅਤੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਪ੍ਰਿੰਸ: ਅਗੇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਪੰਜਾਬ ਨੈਕਟਰਿਨ: ਮਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ।

ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ

ਪੌਧੇ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੁੱਕੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਬਣਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਡ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਛੰਨਾਈ (Pruning) ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਆੜੂ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਛੰਨਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਕਾਰ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਟਾ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਤੇ ਫਲਦਾਰਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।

ਕੱਟਾਈ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗਤਾ

ਆੜੂ ਦੀ ਫਸਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਮਈ ਕੱਟਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਦਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਇਸ ਦੀ ਪੱਕਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਟਾਈ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਮੋੜ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਾਜ਼ਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆੜੂ ਤੋਂ ਸਕੁਐਸ਼, ਜੈਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।