FALL ARMYWORM: ਮੱਕੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ‘ਤੇ ‘ਫਾਲ ਆਰਮੀਵਰਮ’ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ: PAU ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਨੁਕਤੇ

ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਫਾਰਮ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਸਰਵਿਸ ਸੈਂਟਰ (FASC) ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਗੰਗੀਆਂ) ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੈਂਪ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਦਸੂਹਾ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇਸ ਕੈਂਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੱਕੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ‘ਫਾਲ ਆਰਮੀਵਰਮ’ (Fall Armyworm) ਕੀੜੇ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਰੋਕਥਾਮ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਕੈਂਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਡਾ. ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ FASC ਗੰਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।

ਕੀੜੇ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ 

ਇਸ ਕੈਂਪ ਦੌਰਾਨ, ਸੀਨੀਅਰ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਸਾਇੰਟਿਸਟ (ਐਂਟੋਮੋਲੋਜੀ) ਡਾ. ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਫਾਲ ਆਰਮੀਵਰਮ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਵਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਬਚਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਫਾਲ ਆਰਮੀਵਰਮ ਕੀੜੇ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜੇ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਡਾ. ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫਾਲ ਆਰਮੀਵਰਮ ਦੇ ਲਾਰਵੇ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦਾ ਉਲਟਾ ‘Y’ ਵਰਗਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਚੌਕਰ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਧੱਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੀੜੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮੱਕੀ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਛੇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਕੀੜੇ ਦੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। 

ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ 

ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 120 ਤੋਂ 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਰਾਜਨ 18.5 SC (chlorantraniliprole) 0.4 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ, ਜਾਂ ਡੈਲੀਗੇਟ 11.7 SC (spinetoram) 0.5 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ 5 SG (emamectin benzoate) 0.4 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਪਰੇਅ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ, ਸਪਰੇਅ ਦੀ ਨੋਜ਼ਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਬੂਟੇ ਦੀ ਗੋਭ (whorl) ਵੱਲ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਬਗੀਚੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ 

ਕੈਂਪ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਫਲ) ਡਾ. ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਬਗੀਚੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।