ਜੀਰੇਨੀਅਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ: ਇਸ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੇਰੇਨੀਅਮ ਦੀ ਖੇਤੀ, CSIR-CIMAP ਦੀ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸਫਲਤਾ

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਭਲ, ਬਦਾਯੂੰ, ਕਾਸਗੰਜ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ CSIR-CIMAP ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਤ ਨਵੀਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੇਰੇਨੀਅਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਫਾਇਦੇ
ਗੇਰੇਨੀਅਮ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਮ Pilargonium graviolens ਹੈ। ਇਹ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਤੇਲ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਵਰਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ, ਬਾਇਓ-ਮੈਡੀਸਿਨ ਅਤੇ ਅਰੋਮਾ-ਥੈਰੇਪੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੇਰੇਨੀਅਮ ਤੇਲ ਦੀ ਮੰਗ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗੇਰੇਨੀਅਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂ.ਪੀ., ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਬਿਹਾਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੌਦੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ 35 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2 ਰੁਪਏ
CSIR-CIMAP, ਲਖਨਊ ਨੇ 8-9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2018 ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੇਰੇਨੀਅਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੌਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ 35 ਰੁਪਏ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ 2 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 16 ਹਜ਼ਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ
ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਰੇਨੀਅਮ ਪੌਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਡ ਗਲਾਸ ਹਾਊਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਪੋਲੀਹਾਊਸ ਦੀ Protective Shed Technology ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਘੱਟ ਖ਼ਰਚੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੌਦੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 16,000 ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 50-60 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦਾ ਪੋਲੀਹਾਊਸ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖ਼ਰਚਾ 8-10 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਹੈ।

CIMAP ਵੱਲੋਂ ਨਰਸਰੀ ਪੌਦੇ ਵੀ ਉਪਲਬਧ
CSIR-CIMAP ਆਪਣੇ Aroma Mission ਤਹਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲੀਹਾਊਸ ਜਾਂ ਪੋਲੀਥੀਨ ਨਾਲ ਬਣੇ Semi Protective Shed ਰਾਹੀਂ ਪੌਦੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੇਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। Semi Protective Shed ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

Semi Protective Shed ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ 200 ਮਾਈਕ੍ਰੋਨ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਪੋਲੀਥੀਨ ਨਾਲ ਬਾਂਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਹਵਾ ਵੀ ਆ ਸਕੇ। ਇਹ ਉੱਚੇ ਖੇਤ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਭਰ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੌਦੇ ਡੇਢ ਤੋਂ ਦੋ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ
ਗੇਰੇਨੀਅਮ ਦੋਮਟ ਅਤੇ ਰੇਤੀਲੇ ਦੋਮਟ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਘੱਟ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਜੂਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

CSIR-CIMAP ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਸੌਦਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੇਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਅਰੋਮੈਟਿਕ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰਮਿੰਟ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਨਰਸਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਨਰਸਰੀ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਪੌਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਰਵਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਨਰਸਰੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸਰਵਾਈਵਲ ਰੇਟ 85% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 95% ਤੱਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।