ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ Poultry Farm ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਝਾਅ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ (Poultry Farm) ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਹੋਈ ਨਮੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਾਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਮੁਰਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਾਇਰਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ  Poultry Farm ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਲਿੱਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ Poultry Farm ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਮੀ ਜਾਂ ਸਿੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਬਾਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਸ਼ੈੱਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਿਛਾਵਣ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਗਿੱਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਿੱਲੀ ਬਿਛਾਵਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਮੋਨੀਆ ਗੈਸ ਬਣਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੱਕੀ ਪੈਡਿੰਗ ਤਿਆਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਫਾਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵਾਧੂ ਛੱਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਵਾ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵੀ ਸਹੀ ਰਹੇ।

ਫੀਡ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਤੇਲ/ਚਰਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 

ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਨਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਉੱਲੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੁਰਗੀਆਂ ਅਜਿਹਾ ਫੰਗਸ ਵਾਲਾ ਦਾਣਾ ਖਾ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਅਤੇ ਆਂਡਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੋਵੇਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਫੀਡ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸਟੋਰ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਰਸਾਤ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੁੱਖ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਫਾਰਮ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਉਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਜਾਂ ਚਰਬੀ ਮਿਲਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 

ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ

ਇਸ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ, ਮੱਛਰਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਚੂਸਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਾਊਲ ਪੌਕਸ ਵਰਗੀ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਫ਼ਾਊਲ ਕਾਲਰਾ, ਜੋ Pasteurella multocida ਨਾਂ ਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, 3 ਤੋਂ 18 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਚੂਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਪਾਣੀ ਕਾਰਨ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਰਜੀਵੀ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ 2-3 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਪਾਈਪੇਰਾਜ਼ੀਨ ਵਰਗੀ ਕੀੜੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਓ। ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ।

ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੁਰਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂ-ਮੁਕਤ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰੋ। ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਾਟਰ ਸੈਨੀਟਾਈਜ਼ਰ ਜਾਂ ਕਲੋਰੀਨ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਫੀਡਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਰਤਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਜਾਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਣ।

ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ

ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਫਾਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਫਾਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਾਰਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਮੱਛਰਾਂ ਅਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੈੱਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਾਸੀ ਨਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ। ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਫਾਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਾਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉੱਗੇ ਘਾਹ-ਫੂਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਸੁੱਟੋ ਤਾਂ ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਜਾਂ ਚੂਹੇ ਫਾਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਆ ਸਕਣ।

ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਆਂਡੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਵਾਈ ਕਾਰਨ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਂਡਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਫਾਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਲਾਈਟਾਂ ਜਾਂ ਹੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ। ਇਹ ਹੀਟਰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਚੂਚਿਆਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਵਾਧੂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੁਰਗੀਆਂ ਲਈ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਂਡਿਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

ਮੌਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਰਾਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੈੱਡ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ, ਫੀਡ ਨੂੰ ਉੱਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫ਼ਾਊਲ ਪੌਕਸ ਜਾਂ ਫ਼ਾਊਲ ਕਾਲਰਾ ਲਈ ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਈਪੇਰਾਜ਼ੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਇਹਨਾਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਮੌਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧੀਆ ਅੰਡੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।