Carrot Cultivation: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਾਜਰ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਬਿਜ਼ਨਸ

ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਆਮ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੁਣ ਕੋਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ 64 ਸਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਕੌਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ, ਸੂਝ-ਬੂਝ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ 4 ਏਕੜ ਜੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਾਜਰ ਦੀ ਖੇਤੀ (Carrot Cultivation) ਦੀ ਕਮਾਈ ਸਦਕਾ ਹੀ ਅੱਜ 36 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।

ਉਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ, ਘਰ, ਗੱਡੀਆਂ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਾਂਗ ਪੂਰੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ, ਚੌਕਸੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ

ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਲੂਪੁਰ (ਪਰਮਜੀਤ ਪੁਰਾ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1979 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ BA ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ।

ਚੁਣੌਤੀ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਤਕਦੀਰ

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਆਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਕਿਸਾਨ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ Carrot Cultivation ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇਖ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿਸਾਨ ਕੋਲ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਗਏ, ਤਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਾਜਰ ਦੀ ਖੇਤੀ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨੇ ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਕਰ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਨਾਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ 4 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਗਾਜਰ ਬੀਜ ਦਿੱਤੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਮੀਨ ਠੇਕੇ ‘ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਗਾਜਰਾਂ ਦਾ ਰਕਬਾ ਵਧਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 30 ਏਕੜ ਨਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ 10-10 ਏਕੜ ਆਈ। ਪਰ ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ, ਉਹਨਾਂ Carrot Cultivation ਦੇ ਨਾਲ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ 36 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 50 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ।

ਗਾਜਰ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਖੇਤੀ

ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ Carrot Cultivation ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਬਾਰੀਕੀ ਭਰੀ ਸਮਝ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ।

• ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ: ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ Carrot Cultivation ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 30,000 ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਮਾਈ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਤੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

• ਝਾੜ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ: ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 2.5 ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚੋਂ 200 ਤੋਂ 250 ਕੁਇੰਟਲ ਗਾਜਰਾਂ ਦਾ ਝਾੜ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗਾਜਰ 7 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਵੀ ਵਿਕੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਭਾਅ 10 ਤੋਂ 15 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਜਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਾਲਾ ਝੋਨਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਢੀ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਕਾਰੋਬਾਰ

ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਗਾਜਰ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖ਼ਾਲੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਬੀਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਈ ਵਿੱਚ ਵਾਢੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 3 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 16.50 ਕੁਇੰਟਲ (1650 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਗਾਜਰ ਦੇ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ ਦੀ ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਲਗਭਗ 650 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਬੀਜ ਨੂੰ 1,200 ਤੋਂ 1,300 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੇਚ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਜ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਾਲਾਨਾ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। 

ਗਾਜਰਾਂ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਕਰੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਲਗਭਗ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਇੰਨੀ ਵਧੀਆ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰੀ ਹੁਣ ਜਲੰਧਰ ਮੰਡੀ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਧਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਜਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਗਰੇਡਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਕਿੰਗ ਕਰਕੇ ਉਤਪਾਦ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਐਂਟੀ-ਆਕਸੀਡੈਂਟਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਾਲੀ ਗਾਜਰ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਮੁੱਲ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਥ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ 

ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (KVK) ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰ ਦੇ ਬੀਜ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਪਲਾਇਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਡੈਂਟਲ ਹਸਪਤਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਇਸ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਫੁਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਸਫ਼ਲਤਾ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਿੱਤਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।