Vegetable Farming: ਖੇਤ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਗਾਹਕ ਤੱਕ, ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਜ਼ੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਈ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ

ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਘਟਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੁੱਦਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਗਾਹਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇੱਕ ਕਿੱਲੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ 15-16 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਨੇੜੇ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦੁਕਾਨ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਜ਼ੀ ਸਬਜ਼ੀ ਤੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਘੁੱਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਦੋ ਕਿੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ Vegetable Farming ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਫ਼ਸਲੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ

ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੱਦੂ, ਖੀਰਾ, ਟਮਾਟਰ, ਤੋਰੀ, ਗੁਆਰੇ ਦੀ ਫਲੀ, ਕਰੇਲਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੱਦੂ, ਤੋਰੀ ਅਤੇ ਖੀਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਜਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਵੀ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਭਿੰਡੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਦਕਾ, ਉਹ ਘੱਟ ਖ਼ਰਚੇ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤੁੜਾਈ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ

Vegetable Farming ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤੁੜਾਈ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਆਰੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਰੀਕ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਵਾਸਤੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ 15-20 ਕਿਲੋ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਫ਼ਲੀਆਂ ਤੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਟਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲੋਡਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਜ਼ੀ ਉਪਜ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਟਰਾਲੀ ਲੋਡ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਮੰਡੀ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸਬਕ

ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਗੋਭੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਮੰਦਾ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਥੋਕ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਗੋਭੀ ਲੈ ਕੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਆੜ੍ਹਤੀਆਂ ਨੇ 30 ਕਿਲੋ ਗੋਭੀ ਦੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਦਾ ਭਾਅ ਸਿਰਫ਼ 50 ਰੁਪਏ ਲਾਇਆ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਗੋਭੀ ਮਹਿਜ਼ 1.5 ਤੋਂ 2.5 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਿਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ 10 ਰੁਪਏ ਦਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਹੀ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤੋਂ ਮੰਡੀ ਤੱਕ ਦਾ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਿਰਾਇਆ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ।

ਇਸ ਬੇਕਦਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪ ਖੜ੍ਹ ਕੇ 20 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਗੋਭੀ ਵੇਚਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤਾਜ਼ੀ ਗੋਭੀ ਖ਼ਰੀਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸੇ ਦਿਨ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਵੱਟ ਕੇ ਘਰ ਪਰਤੇ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇਹ ਸਬਕ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਹੋਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ।

ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਵਿਕਰੀ

ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਲਮੀਕ ਚੌਕ ਨੇੜੇ, ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਟਰਾਲੀ ਲਗਾ ਕੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਮੀਰ ਆਦਿ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਸੀ ਸਬਜ਼ੀ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਧਾ ਕਿਸਾਨ ਕੋਲੋਂ ਤਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਤੋੜੀ ਹੋਈ ਸਬਜ਼ੀ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।  

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਵਾਬ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈਆਂ ਨੇ ਤਨਜ਼ ਕੱਸੇ ਸਨ ਕਿ Vegetable Farming ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਆਮਦਨ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਉੱਦਮ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ।

ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ

ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤਿੰਨੋਂ ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ 10-15 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਹੀ ਕਮਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਲ-ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ 45-50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਹੀ ਬਣਦੇ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਆਪਣੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਆਮਦਨ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਬਿਹਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। 

ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼

ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅੱਜ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਇੱਥੇ ਦੱਬ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ Vegetable Farming ਅਤੇ ਆਪ ਮੰਡੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਫ਼ਸਲ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੁੱਲ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਮਿਲ ਕੇ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।