Date palm cultivation: ਕਿੰਨੂ ਅਤੇ ਨਰਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਜੂਰ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ

ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬੋਹਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਖਜੂਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਰਧ-ਸੁੱਕੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਨਰਮੇ ਅਤੇ ਕਿੰਨੂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ, ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਚੱਕਰ ਛੱਡ ਕੇ ਖਜੂਰ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ (Date palm cultivation) ਵੱਲ ਵਧੇ ਹਨ। ਖਜੂਰ ਦਾ ਪੌਦਾ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਸੋਕਾ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਤੇ ਕਮਾਈ

ਪਿੰਡ ਸੁਖਚੈਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਮਲ ਕੁਮਾਰ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ‘ਬਰਹੀ’ (Yellow date palm) ਦੇ 155 ਟਿਸ਼ੂ ਕਲਚਰ ਬੂਟੇ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰੀਬ 50 ਕੁਇੰਟਲ ਝਾੜ ਲਿਆ। ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਜ 60 ਤੋਂ 100 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੱਲੋ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੀਵਾਨ ਖੇੜਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਬਰਹੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ‘ਖੁਨੇਜੀ’ (Red date palm) ਦੇ ਬੂਟੇ ਲਗਾਏ। ਖੁਨੇਜੀ ਦਾ ਝਾੜ ਬਰਹੀ ਨਾਲੋਂ 30% ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ 80 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੱਲੋ ਤੱਕ ਵਿਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਮੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮੰਗ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਰਾਮਦ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕਾਸ਼ਤ ਦੀ ਮਿਸਾਲ

ਪਿੰਡ ਖਿੱਪਾਂਵਾਲੀ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਿਸ਼ੂ ਕਲਚਰ ਰਾਹੀਂ ਖਜੂਰ (Date palm) ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਗ਼ 7.5 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰੀਬ 350 ਕੁਇੰਟਲ ਬਰਹੀ ਖਜੂਰ (Barhi dates) ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ 5-7 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਔਸਤਨ 1.5 ਕੁਇੰਟਲ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 

ਮਹਿੰਗੇ ਪੌਦੇ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ

ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਬੂਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂ ਕਲਚਰ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਬੂਟੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 5,000 ਰੁਪਏ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਟਿਸ਼ੂ ਕਲਚਰ ਪੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਬਸਿਡੀ, ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ

PAU ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਫਲ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਅਬੋਹਰ ਦੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਨਿਲ ਕਾਮਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਰੇਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਗਰਮ ਜਲਵਾਯੂ Date palm ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਲ ਤਾਜ਼ਾ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲ ਤੋਂ ਛੁਹਾਰੇ, ਜੈਮ, ਮਾਊਥ ਫ੍ਰੈਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਡਿਸਟਿਲਡ ਵਾਈਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਲ-ਵਧਾਊ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਤਹਿਤ ਇਸ ਨੂੰ ਠੋਸ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।