ਖੇਤੀ ਖ਼ਰਚੇ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਾਹ: ਕਿਸਾਨ ਕਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 40 ਏਕੜ ‘ਚ ਕੀਤੀ ਸਣ (Sunn Hemp) ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਖੇਤੀ

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫੱਤਾ ਬੱਲੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਕਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਖ਼ਰਚੇ ਘਟਾਉਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀਏਯੂ) ਫਾਰਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੇਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ।

B.Sc. ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸੋਚ

ਕਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ੁਦ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਖਾਦ ਵਜੋਂ ‘ਸਣ’ (Sunn Hemp) ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਣ ਦਾ ਬੀਜ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ 1.2 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚੋਂ 6 ਕੁਇੰਟਲ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਬੀਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 14 ਕਿੱਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਬੀਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਾਰ ਲਗਭਗ 40 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਸਣ ਦਾ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਲਾਭ

ਕਿਸਾਨ ਕਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਸਣ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਹਰੀ ਖਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੇਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮ ਪੀ.ਆਰ.-126 (PR-126) ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨਗੇ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਣ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧੇਗੀ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਗੁਣ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਯੂਰੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਘਟੇਗੀ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ Sunn Hemp ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ 

ਖੇਤ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਏ.ਐਸ. ਸੰਧੂ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਸਾਰ ਮਾਹਿਰ/ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨੀ), ਡਾ. ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ) ਅਤੇ ਡਾ. ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਸਾਰ ਮਾਹਿਰ, ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਣ ਦੀ ਹਰੀ ਖਾਦ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਦੀਨਾਂ (ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀਆਂ) ਨੂੰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ

ਇਸ ਦੌਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਲੀਹਾਂ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਕਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ Sunn Hemp ਦੀ ਹਰੀ ਖਾਦ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਲਾਗਤ ਖ਼ਰਚੇ ਘੱਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਫ਼ਸਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਬਣਦੀ ਹੈ।