ਪੁਰਾਣਾ ਸਟਾਕ, ਨਵੇਂ Paddy ਦੀ ਆਮਦ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਦੀ ਘਾਟ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਈਸ ਮਿੱਲਰਾਂ ਦੀ ਵਧੀ ਚਿੰਤਾ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੀਜ਼ਨ (Paddy harvesting season) ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰਾਈਸ ਸ਼ੈਲਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2025-26 ਦੇ ਕਸਟਮ ਮਿਲਡ ਰਾਈਸ (CMR) ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਾ ਕੇ 30 ਨਵੰਬਰ 2026 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 70-80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜੂਨ ਤੱਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਿਲਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁਣ ਸਾਲ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਝੰਜਟ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਾਈਸ ਮਿੱਲਰਾਂ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਭਰੇ ਗੋਦਾਮ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਘਾਟ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,200 ਚੌਲ ਮਿੱਲਾਂ ਹਨ। ਰਾਈਸ ਮਿੱਲਰਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 80% ਮਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਾ ਝੋਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਫੂਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (FCI) ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੋਦਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਿੱਲਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਗੋਦਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਪੁਰਾਣੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਜਲਦੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਰੇ ਹੋਏ ਗੋਦਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਕਸਟਮ ਮਿੱਲਡ ਰਾਈਸ (CMR) ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗੀ। 

ਮਿਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਸੰਕਟ

ਰਾਈਸ ਮਿੱਲਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਿਆਨ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 5-6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਮਿੱਲਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਵਰਗੇ ਖ਼ਰਚੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਹੱਲ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਜਾਂ ਬਰਾਮਦ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ।

ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ 

ਕੇਂਦਰੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ FCI ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬਾਈ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸ਼ਡਿਊਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੇਕ ਮਿੱਲ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ CMR ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਫੀਲਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, FCI ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਤਹਿਤ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਏਜ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਚੌਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। 

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਾਈਸ ਮਿੱਲਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਟੋਰੇਜ ਕਰਨ ਨਾਲ Paddy ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਵੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। FCI ਦੇ ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮਿੱਲਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਚੌਲ ਖਰੀਦਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਿੱਲਰ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਚੌਲ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਝੋਨਾ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ FCI ਇਸਨੂੰ ‘ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ’ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਮੰਗ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਰੁਕੀ ਲਿਫਟਿੰਗ

FCI ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਨਿਕਿਤਾ ਪਵਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਵਧਣ ਕਾਰਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਘਟੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਘਟੀ ਹੋਈ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਰਾਹੀਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ Paddy ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 19 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ Paddy ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਟਾਕ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਾਲੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ 1 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਮੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਮ ਲੱਗਣਾ ਤੈਅ ਹੈ।