ਮੰਡੀਆਂ ‘ਚ Moisture Meter ਦੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਝੋਨੇ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਦਾਣਾ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਖ਼ਰੀਦ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ (Readings) ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਫ਼ਰਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਖ਼ਰੀਦ ਦਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਨਦਾਤੇ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਝੱਲਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮੀਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਣੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤ

ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਪੈਮਾਨਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖ਼ਰੀਦ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਆੜ੍ਹਤੀਏ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਰ ਮਾਲਕ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ Moisture Meter ਨਾਲ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਨਾਜ ਦੇ ਇੱਕੋ ਢੇਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰ ਮਸ਼ੀਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਰੀਡਿੰਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਲਝਣ, ਖ਼ਰੀਦ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਕੇ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਾੜਾ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਇੱਕੋ ਢੇਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 16 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜਾ ਮੀਟਰ ਉਹੀ ਢੇਰੀ 22% ਨਮੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਬਾਈਨ ਹਾਰਵੈਸਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਝੋਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਨਮੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਅੰਤਰ ਦਰਸਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ (FAQ ਨਿਯਮਾਂ) ਮੁਤਾਬਕ ਖ਼ਰੀਦ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨਮੀ ਦੀ ਹੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਸ਼ੀਨ ਨਮੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਲਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਿਰ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ

ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਖਰੀਦਦਾਰ ਵੱਧ ਨਮੀ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਪਿੱਛੇ ਲਗਭਗ 250 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਹੱਡ-ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਫ਼ਸਲ ਵੇਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਆਧਾਰ ਦੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਟੌਤੀਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘੇ ਧਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ

ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ Moisture Meter ਦੇ ਇਹ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਤੀਜੇ ਹੀ ਫ਼ਸਲ ਰੱਦ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਟੌਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨਮੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਖੱਜਲ-ਖੁਆਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।