ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ Soybean ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ: ਝੋਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਰੀਫ਼ ਫ਼ਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਭਿਆਨ ਤਹਿਤ ਕਿਸਾਨ ਸੋਇਾਬੀਨ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਵਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਫਲੀਦਾਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋਇਾਬੀਨ (Soybean) ਭੋਜਨ, ਪਸ਼ੂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੀਮਤੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ।

ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੋਇਆਬੀਨ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (KVK) ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੌਂਸ ਅਤੇ ਪੀਏਯੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਲੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੋਇਆਬੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਜੋ ਸਾਲ 2019 ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ 80 ਏਕੜ ਸੀ, ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇ 500 ਏਕੜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੌਦੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ਪਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਡਾ. ਬੌਂਸ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚਾ 

ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ Soybean ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 8,000 ਤੋਂ 10,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਔਸਤਨ 5 ਕੁਇੰਟਲ ਝਾੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 30 ਸਿੰਚਾਈ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਸਿਰਫ਼ 5 ਸਿੰਚਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਮਪੁਰਾ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਬਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ 2020 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਨਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਾਰ 2 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਸੋਇਆਬੀਨ ਬੀਜੀ ਹੈ।

ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ

ਵਧੀਆ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੁਚੱਜੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਘਾਟ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰੀ ₹3,500 ਤੋਂ ₹6,000 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਦਾ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਭਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾਗਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖਰੀਫ਼ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸੀਜ਼ਨ 2026-27 ਲਈ Soybean ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ₹5,708 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ₹5,328 ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

PAU ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ

PAU ਦੇ ਬ੍ਰੀਡਰ ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ। PAU ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਿਸਮਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਪਾਹ ਪੱਟੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। Soybean ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਰਮੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇਡਿੱਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।