ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ, ਖੇਤੀ ਲਈ ‘ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ’ ਬਣਿਆ ਵਰਦਾਨ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਝੋਨੇ-ਕਣਕ ਦਾ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੂਹ ਹਵੇਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲੀ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 28 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਰਿੰਦਰ ਨੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (KVK), ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ‘ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ’ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਪਰਾਲੀ ਮੁਕਤ ਬਣਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਕਿਸਾਨ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ: KVK ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ

ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 3 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ (2016-17) ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ KVK ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ, KVK ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 4 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕੀਤੀ। ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ 50 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦਾ ਵਧੀਆ ਝਾੜ ਮਿਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੀਜੀ ਗਈ ਕਣਕ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ 48 ਕੁਇੰਟਲ ਸੀ।

ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ KVK ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਨਰਿੰਦਰ ਨੇ ਖੁਦ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ 100% ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਬਣਾ ਸਕਣ।

ਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਯੋਗਦਾਨ

ਸਾਲ 2018-19 ਦੌਰਾਨ, ਨਰਿੰਦਰ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ 28 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਨਾਲ ਕਣਕ ਬੀਜੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ 80 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ‘ਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇ ਵੱਡਾ ਸਮਾਜਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੀ 26 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਬਿਜਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 500 ਲੀਟਰ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ₹35,000/- ਬਣਦੀ ਹੈ। ਨਰਿੰਦਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਤ ਇੱਕ ਏਕੜ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੇਬ੍ਹ ‘ਚ ਆਈ।

ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਨਾਲ ਬੀਜੀ ਕਣਕ ‘ਚ ਕਣਕ ਦਾ ਝਾੜ ($55.0$ ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ), ਨਦੀਨਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਹਮਲਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਦਾਣਾ ਮੋਟਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਡੀਜ਼ਲ, ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ।

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਨਰਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ 100% ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਮੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, KVK ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ। 9 ਸਤੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ICAR-NASC ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਕਿਸਾਨ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਰਾਜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਰੁਪਾਲਾ ਅਤੇ ICAR ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਡਾ. ਟੀ. ਮੋਹਪਾਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਲਾਹੇਵੰਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।