ਅਮਰੂਦ ‘ਚ  Fruit Borer ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ PAU ਵੱਲੋਂ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ

ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤਰੀ ਫ਼ਲ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ (ਪਟਿਆਲਾ) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਰਟੀਕਲਚਰ ਮਿਸ਼ਨ (NHM) ਅਧੀਨ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ “ਅਮਰੂਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲ ਛੇਦਕ ਕੀੜੇ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ” ਸੀ। ਇਹ ਕੈਂਪ ਫ਼ਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਐਚ. ਐਸ. ਰਤਨਪਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 20 ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।

Fruit Borer ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ

ਕੈਂਪ ਦੌਰਾਨ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੈਕਚਰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਫ਼ਲ) ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਫ਼ਲ ਛੇਦਕ ਕੀੜੇ (Fruit Borer) ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ, ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (Integrated Pest Management) ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉਣ। ਡਾ. ਆਰ.ਐਸ. ਬੂਰਾ ਇੰਚਾਰਜ, FRS, ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਨੇ ਅਮਰੂਦ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਸ਼ਤ ਬਾਰੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਫ਼ਲ ਮੱਖੀ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

ਇਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਫਲ), ਡਾ. ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਨੇ ਅਮਰੂਦ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਲ ਮੱਖੀ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੱਖੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ FRS, ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਫ਼ਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਦਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਨਿਯਮਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਗ਼ਬਾਨ ਸਾਲ ਭਰ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਡਾ. ਦਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਚਲਾਈ।

ਖੇਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵੰਡ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਟਰਾਈਕੋ ਕਾਰਡ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਬਾਇਓਕੰਟਰੋਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੀਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਬਰੋਸ਼ਰ, ਬਾਇਓਕੰਟਰੋਲ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਅਤੇ ਡਾ. ਪੀ. ਐਸ. ਸ਼ੇਰਾ (ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ) ਵੱਲੋਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਟਰਾਈਕੋ ਕਾਰਡ ਵੰਡੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਸਕਣ।

ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ

ਫ਼ਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਐਚ. ਐਸ. ਰਤਨਪਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ Fruit Borer ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਆਰ. ਐਸ. ਬੂਰਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ Fruit Borer ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਝਾੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।