ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅੱਜ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਘਟਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅੱਜ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਘਟਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਦਮ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ।
“ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੌਰਟੀਕਲਚਰ ਮਿਸ਼ਨ” (NHM) ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ੍ਹ ਵਜੋਂ ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਵੱਡੀ ਫੰਡਿੰਗ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਕਾਰਨ, ਬਾਗਬਾਨੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੌਰਟੀਕਲਚਰ ਮਿਸ਼ਨ
NHM ਨੂੰ ਸਾਲ 2005-06 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਯੋਜਿਤ ਸਕੀਮ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਗਬਾਨੀ ਖੇਤਰ (ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਮਸਾਲੇ ਆਦਿ) ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਖਾਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। NHM ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ, ਫ਼ਸਲ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
NHM ਅਤੇ MIDH ਦਾ ਸੰਬੰਧ
ਸਾਲ 2014-15 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਫ ਹੌਰਟੀਕਲਚਰ’ (MIDH) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। MIDH ਇੱਕ ‘ਅੰਬਰੇਲਾ ਸਕੀਮ’ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ NHM ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਪ-ਸਕੀਮ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। NHM ਹੁਣ MIDH ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
NHM ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼
- ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ: ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ।
- ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ: ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਨ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ।
- ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ: ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ, ਪੈਕ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਜੋ ਫ਼ਸਲ ਖਰਾਬ ਨਾ ਹੋਵੇ।
- ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ: ਝੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਖਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਗਬਾਨੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ।
- ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 1300 ਕਰੋੜ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼
ਸਾਲ 2026 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ₹1300 ਕਰੋੜ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਆਮਦਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜਨਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਫਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ‘ਤੇ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ‘ਤੇ ਮਿਲ ਸਕਣ।
ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ: ਕਿੰਨੂ ਤੋਂ ਡਰੈਗਨ ਫਰੂਟ ਤੱਕ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੌਰਟੀਕਲਚਰ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਮੁਤਾਬਕ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:
- ਕਿੰਨੂ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿੰਨੂ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੇ ਅਬੋਹਰ) ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
- ਅਮਰੂਦ: ਨਵੇਂ ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
- ਲੀਚੀ: ਪਠਾਨਕੋਟ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਰਗੇ ਨੀਮ-ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਚੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- ਡਰੈਗਨ ਫਰੂਟ: ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੰਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਇਸ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਲਾਭ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੌਰਟੀਕਲਚਰ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਲਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
1. ਬਾਗ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀ: ਨਵੇਂ ਬਾਗ ਲਗਾਉਣ, ਡਰਿੱਪ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੈੱਟ-ਹਾਊਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 40% ਤੋਂ 50% ਤੱਕ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
2. ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ: ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਈ-ਡੈਂਸਿਟੀ ਪਲਾਂਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3. ਪੋਸਟ-ਹਾਰਵੈਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ: ਫਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਗਰੇਡਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਕੋਲਡ ਚੇਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਫਲ ਕਿਸਾਨ: ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਮਿਸਾਲਾਂ
ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:
- ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ: ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕਿੰਨੂ ਦੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣੇ ਹਨ।
- ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਫਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮੁਨਾਫਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ: ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਜਸਕਰਨ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਫ਼ਸਲਾਂ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਝੋਨੇ ਦੇ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਲਪ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ: ਪੋਸਟ-ਹਾਰਵੈਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ
ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਫਲਾਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। NHM ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਲਡ ਚੇਨ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਕ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਣ, ਬਿਹਤਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਫਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਵੇਚ ਸਕਣ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਾਹ
ਭਾਵੇਂ 1300 ਕਰੋੜ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ NHM ਵਰਗੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਉਮੀਦ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਫਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਖ਼ਰੀਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ “ਫਲਾਂ ਦੀ ਟੋਕਰੀ’” ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੌਰਟੀਕਲਚਰ ਮਿਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਉਮੀਦ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਰਨ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਝੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
COMMENTS