ਆਲੂ ਦੀ ਪਿਛੇਤੀ ਝੁਲਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ DSS ਅਪਣਾਓ

ਆਲੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਲੂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਹੇਠ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 115 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਔਸਤਨ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਦਾਵਾਰ 27.6 ਲੱਖ ਟਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਫੰਗਸ ਫਾਈਟੋਫਥੋਰਾ ਇਨਫੈਸਟਨ (ਮੋਂਟ.) ਡੀ ਬੇਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਝੁਲਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੁਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਲੂ ਦੀ ਫਸਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਆਮ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ (ਰਬੀ 2023) ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਨਵੰਬਰ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁਖ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡਿਸੀਜ਼ਨ ਸਪੋਰਟ ਸਿਸਟਮ (DSS) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਲੇ ਸਪਰੇਅ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਪਿਛੇਤੀ ਝੁਲਸ ਦੇ ਲੱਛਣ

ਪਿਛੇਤੀ ਝੁਲਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਧੱਬਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਭੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ‘ਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਧੱਬਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਿੱਟੀ ਉੱਲੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਕੇ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਵੇਲ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੰਕਰਮਣ ਮੀਂਹ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਟਿਊਬਰਾਂ (ਆਲੂਆਂ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਲ-ਭੂਰੇ ਤੋਂ ਜਾਮਨੀ ਰੰਗ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਸੜਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਟੈਸਟ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਖੇਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦੇਣ। ਜੇਕਰ ਹੇਠਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਰੂੰ ਵਰਗੀ ਉੱਲੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉੱਲੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੋਲੀਥੀਨ ਬੈਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰੋ ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਓ। ਜੇਕਰ ਸਵੇਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਉੱਲੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ

ਪਿਛੇਤੀ ਝੁਲਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ:

ਰੋਧਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ: ਕੁਫ਼ਰੀ ਜੋਤੀ, ਕੁਫ਼ਰੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਕੁਫ਼ਰੀ ਚਿੱਪਸੋਨਾ-1 ਅਤੇ 3 ਵਰਗੀਆਂ ਮੱਧਮ ਰੋਧਕ ਕਿਸਮਾਂ ਬੀਜੋ।

ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੀਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਬੀਜ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ। ਬਿਜਾਈ ਸਮੇਂ ਕੱਟੇ ਬੀਜ ਆਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਰਾਪਨ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਓ।

ਉੱਚੀ ਵੱਟ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ: ਆਲੂਆਂ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉੱਚੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਬਣਾਓ।

ਨਿਯਮਤ ਨਿਗਰਾਨੀ: ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਸੰਕਰਮਿਤ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ। ਜੇ ਬਿਮਾਰੀ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਫਸਲ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ।

ਸਿੰਚਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨਾ: ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੌਸਮ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।

ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਸਪਰੇਅ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਇਨਪੁਟ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਈ ਵੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਮਾਡਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪਰੇਅ ਨੂੰ ਤਰਕਸੰਗਤ ਜਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ ਆਲੂ ਦੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵੈੱਬ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਸਲਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ (www.pau.edu) ‘ਤੇ ਜਾਓ। “Decision Support System for Late Blight of Potato” ਚੁਣੋ। ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਿਤੀ ਭਰੋ। ਸਿਸਟਮ 0 ਤੋਂ 4 ਤੱਕ ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਮੁੱਲ ਦੱਸੇਗਾ, ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੀਬਰਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪਰੇਅ (ਸੰਪਰਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਫੰਗਸਾਈਡ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੌਸਮੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹਫ਼ਤੇ-ਦਰ-ਹਫ਼ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।