Super Straw Management System ਨਾਲ ਪਰਾੜੀ ਦੇ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਦਾ ਹੋਕਾ: ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਵੇਕਲਾ ਉਪਰਾਲਾ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ (ਪਰਾੜੀ) ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਬੇੜੇ (In-situ management) ਲਈ ‘ਸੁਪਰ ਸਟ੍ਰਾਅ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ’ (Super SMS) ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਣਦੇਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਕੰਬਾਈਨ ਚਾਲਕ ਵਧੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਗਤੀ ਘਟਾਉਣ ਵਰਗੇ ਬਹਾਨੇ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਡੋਡ ਦੇ 34 ਸਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੇ ਹਨ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਰੰਤ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਛੱਡਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਟਿਕਾਊ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

Super SMS (Super Straw Management System) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ‘ਚ ਸੁਧਾਰ

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 16 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾੜੀ ਸਾੜਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਹਿਮਿਅਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸਮਝਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਟਾਈ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਗੇ। Super SMS ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਟੈਚਮੈਂਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਰੌਪ ਰੇਸੀਡਿਊ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ’ (CRM) ਸਕੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਸ਼ੀਨ ਵੱਢ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾੜੀ ਨੂੰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖੇਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਾ ਕੇ ਵਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਾੜੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾ ਕੇ ਕਣਕ ਦੇ ਝਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਲਾਗਤ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦੇ

ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਗਤੀ ਬਾਰੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਧਾਰਨ ਕੰਬਾਈਨ ਨਾਲ ਕਟਾਈ ਦੀ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ 1,400 ਤੋਂ 1,500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ Super SMS ਕੰਬਾਈਨ ਨਾਲ ਇਹ ਲਾਗਤ 1,800 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਧਾਰਨ ਕੰਬਾਈਨ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 20 ਏਕੜ ਵੱਢਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੁਪਰ ਐੱਸ.ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਮਸ਼ੀਨ 14-15 ਏਕੜ ਹੀ ਵੱਢ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਵਾਧੂ ਖ਼ਰਚਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾੜੀ ਦੇ 70 ਤੋਂ 75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨਬੇੜੇ ਲਈ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾੜੀ ਸਮਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ (In-situ) ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ 7,500 ਕੰਬਾਈਨਾਂ ‘ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 15,000 ਕੰਬਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 2018 ਤੋਂ 2023 ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ 6,142 Super SMS ਹੀ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ 3,828 ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਹ ਘੱਟ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ 170 ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 8 ਕੰਬਾਈਨਾਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ‘ਤੇ Super SMS ਲਗਾਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,500 ਤੋਂ 1,600 ਏਕੜ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ੁਦ 50 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ (10 ਏਕੜ ਆਪਣੀ ਅਤੇ 40 ਏਕੜ ਠੇਕੇ ‘ਤੇ) ਅਤੇ 2018 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਪਰ ਐੱਸ.ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਰਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਸ

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ-ਦੋ ਕਿਸਾਨ ਹੀ Super SMS ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਕਟਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦੇ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡੋਡ ਦੇ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਕੰਬਾਈਨ ਮਾਲਕ ਵੀ ਇਸ SMS ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕੰਬਾਈਨ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਾੜੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕੰਬਾਈਨ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕੰਬਾਈਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕੰਬਾਈਨ ਮਾਲਕ ਹੀ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਾਰੇ ਕੰਬਾਈਨ ਮਾਲਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰੀ ਯਤਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਹਿਯੋਗ

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਕੰਬਾਈਨ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ‘ਤੇ Super SMS ਲਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਡਾ. ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਿਨੀਤ ਕੁਮਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ Super SMS ਰਾਹੀਂ ਪਰਾੜੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਜਾਗਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।