Wheat Yield: ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਕਣਕ ਦੇ ਝਾੜ ‘ਚ ਆਈ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ 

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਪਿਛਲਾ 2025-26 ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਕਾਫ਼ੀ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਵਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਔਸਤ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਦੀ ਔਸਤ ਪੈਦਾਵਾਰ ਸਾਲ 2023-24 ਵਿੱਚ 5,170 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇ 5,382 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ 2025-26 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਘਟ ਕੇ 5,062 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਮਾਰ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਣਕ ਦੇ ਝਾੜ (Wheat yield) ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ 2025 ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਝੱਟਕਾ ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਭਾਰੀ ਵਾਧੇ ਨੇ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਪਰਾਗਣ ਦੇ ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੂਝ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਾਹਤ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਗਈ।

ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਰ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ

ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2025 ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 1.76 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀ ਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ। ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਘਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ 1 ਤੋਂ 3 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਗਾਰ ਅਤੇ ਰੇਤ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਗਈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਣਕ ਦੀ ਬੀਜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੀਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਰੀ ਹੋਈ।

ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝਾੜ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ

ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝਾੜ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਸਾਫ਼ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ, ਕਣਕ ਦਾ ਝਾੜ 2024-25 ਦੇ 5,450 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2025-26 ਵਿੱਚ 4,802 ਕਿਲੋ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ 5,078 ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 4,822 ਕਿਲੋ ਅਤੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿੱਚ 5,197 ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 4,834 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਝਾੜ ਵੀ 5,369 ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 4,919 ਕਿਲੋ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 20-21 ਕੁਇੰਟਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ਼ 17 ਕੁਇੰਟਲ ਝਾੜ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।

ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਿਕਾਰਡ ਖ਼ਰੀਦ 

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। 2026 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਰਿਹਾ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖ਼ਰੀਦ ਲਗਭਗ 121 ਤੋਂ 123 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 119 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਜਨਰਲ ਕਰੌਪ ਐਸਟੀਮੇਸ਼ਨ ਸਰਵੇ (GCES) ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।