ਲੰਡਨ ਰਿਟਰਨ ਅਭਿਨਵ ਬੰਸਲ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਭਿਨਵ ਬੰਸਲ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ। ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਮੀ ਕੰਪੋਸਟ (ਗੰਡੋਇਆਂ ਦੀ ਖਾਦ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪਛਾਣ

ਅਭਿਨਵ ਬੰਸਲ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਗਭਗ 46 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਆਬਾਦੀ ਅੱਜ ਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਸਕੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਆੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਠੇਕੇ ‘ਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਭਿਨਵ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ

ਅਭਿਨਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦੋ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਟਿੰਡਾ, ਦੋ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਜੰਨਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤਰਬੂਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਭਿੰਡੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਧੇ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜੋਖ਼ਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਧੇ-ਅੱਧੇ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਕੱਦੂ, ਲੌਕੀ ਅਤੇ ਤੋਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਡੇਢ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗੀ ਬੀਜੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ  ਹੁਣ ਉਹ 9 ਤੋਂ 10 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 16 ਏਕੜ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤੀ ਫਲੋਰੀਕਲਚਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੇਸਟਰਸ਼ੀਅਮ, ਡਾਇੰਥਸ ਅਤੇ ਕੈਲੈਂਡੁਲਾ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਡ ਕਰਕੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਯੂਕੇ, ਯੂਐਸਏ ਅਤੇ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਭਾਰਤ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਵਰਮੀ ਕੰਪੋਸਟ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰੋਬਾਰ

ਆਰਗੈਨਿਕ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਅਭਿਨਵ ਬੰਸਲ ਨੇ ਵਰਮੀ ਕੰਪੋਸਟ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯੂਨਿਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3 ਫੁੱਟ ਚੌੜੇ ਅਤੇ 10 ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ 15 ਬੈੱਡ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 25 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਫੀਡਬੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ 4 ਫੁੱਟ ਚੌੜੇ ਅਤੇ 30 ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ 20 ਨਵੇਂ ਬੈੱਡ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਮੀ ਕੰਪੋਸਟ ਖਾਦ 1500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਿਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੈਕਿੰਗ ਸਾਈਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ

ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਭਿਨਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਵਰਗੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਾਅ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫੰਗਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਸਲ ਵੇਚਣੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਆੜ੍ਹਤੀਆਂ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਪਲ ਦਿਖਾ ਕੇ ਸਾਮਾਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਆਰਗੈਨਿਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਕਈ ਮੌਕੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਭਿਨਵ ਬੰਸਲ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਗਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਹੋਰਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।