ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ‘ਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ: ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੂਲਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੋਂ 14 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੀ ਅਤੇ 16 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਲੀਜ਼ ‘ਤੇ ਲਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁੱਲ 30 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ-ਕਣਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਰਕ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਿਆ।

ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ‘ਚ ਵਾਧਾ

ਚੰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ 30 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ, ਦਾਲਾਂ, ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਮੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਾਸਤੇ ਡ੍ਰਿੱਪ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਵਾਈ।

ਖਰੀਫ਼ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਝੋਨਾ, ਬਾਸਮਤੀ, ਚਾਰਾ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 9,50,250/- ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਬੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨ ਫ਼ਸਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਣਕ ਤੋਂ 3,29,000/- ਰੁਪਏ, ਆਲੂਆਂ ਤੋਂ 3,15,000/- ਰੁਪਏ, ਦਾਲਾਂ ਤੋਂ 40,000/- ਰੁਪਏ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਤੋਂ 2,50,000/- ਰੁਪਏ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਤੋਂ 18,000/- ਰੁਪਏ, ਬਰਸੀਮ ਤੋਂ 60,000/- ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਗੇਂਦੇ ਤੋਂ 25,000/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਬੀ ਸੀਜ਼ਨ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 10,37,000/- ਰੁਪਏ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਣਕ ਉਗਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਆਮਦਨ 8,98,909/- ਰੁਪਏ ਹੁੰਦੀ। ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1,38,091/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ 19,87,250/- ਰੁਪਏ ਹੈ।

ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਰਸੋਈ ਬਾਗ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ 7 ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਦੁੱਧ ਵੇਚ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 3,000/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਕੇ 50 ਡੱਬੇ ਖਰੀਦੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਹੀ 350 ਕਿਲੋ ਸ਼ਹਿਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ PAU ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪੈਕਿੰਗ ਸਿੱਖ ਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ “ਲਾਇਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸ਼ਹਿਦ” ਨਾਮ ਹੇਠ ਵੇਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਦ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਐਗਮਾਰਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਿਆਂ ‘ਚ ਫ਼ਸਲੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 52 ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਦ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ 14 ਵਾਰ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ‘ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਖੇਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।