Maize ਦੀ ਫ਼ਸਲ ‘ਚ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਜ਼ਰੂਰੀ: ਭਰਪੂਰ ਝਾੜ ਲਈ ਅਪਣਾਓ ਇਹ ਸੁਚੱਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

ਮੱਕੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਥ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਦੀਨਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੱਕੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਦੀਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

• ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਨਦੀਨ: ਮਧਾਣਾ, ਮਕਰ, ਤਕੜੀ ਘਾਹ, ਸਵਾਂਕ, ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਦਾਣਾ, ਕੌਣ-ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਪੱਤਾ ਆਦਿ।
• ਚੌੜੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲੇ ਨਦੀਨ: ਇੱਟਸਿੱਟ, ਚੌਪੱਤੀ, ਤਾਂਡਲਾ, ਭੰਬੋਲਾ, ਹਲਦਾ ਅਤੇ ਹੁਲਹੁਲ ਆਦਿ।
• ਆਮ ਸੈਜ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਡੀਲਾ ਜਾਂ ਮੋਥਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਮਕੈਨੀਕਲ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਗੋਡੀ ਰਾਹੀਂ ਰੋਕਥਾਮ (ਮਸ਼ੀਨੀ ਤਰੀਕਾ)

ਗੋਡੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਨ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

• ਪਹਿਲੀ ਗੋਡੀ: ਬਿਜਾਈ ਦੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਖੁਰਪੇ ਜਾਂ ਵੀ-ਬਲੇਡ ਹੋਅ (V-blade hoe) ਨਾਲ ਕਰੋ।
• ਦੂਜੀ ਗੋਡੀ: ਬਿਜਾਈ ਦੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਅ (Wheel hand-hoe) ਨਾਲ ਕਰੋ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਟਰੈਕਟਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਲਟੀਵੇਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਰਵਾਂ-ਮੱਕੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ (ਫ਼ਸਲੀ ਤਰੀਕਾ)

ਮੱਕੀ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਵਾਂ (cowpea) ਦੀ ਅੰਤਰ-ਫ਼ਸਲ ਬੀਜ ਕੇ ਵੀ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

• ਮੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ 1-2 ਕਤਾਰਾਂ ਫ਼ੋਡਰ ਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਜੋ (ਬੀਜ ਦੀ ਮਾਤਰਾ: 8 ਕਿੱਲੋ CL 367 ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ)।
• ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 35-45 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੱਕੀ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੇਲ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਲਵੋ।
• ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਦੀਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੋਕਥਾਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।

ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ (ਰਸਾਇਣਕ ਤਰੀਕਾ)

ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ:

• ਐਟਰਾਜ਼ੀਨ (50 WP): ਐਟਰਾਟਾਫ਼/ਐਟਰਾਗੋਲਡ/ਮਾਸਟਾਫ਼/ਅਟਾਰੀ/ਟ੍ਰੈਕਸ 800 ਗ੍ਰਾਮ (ਭਾਰੀ/ਦਰਮਿਆਨੀ ਮਿੱਟੀ) ਜਾਂ 500 ਗ੍ਰਾਮ (ਹਲਕੀ ਮਿੱਟੀ) ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਬਿਜਾਈ ਦੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ‘ਚ ਛਿੜਕੋ।
• ਬੈਂਡ ਸਪਰੇਅ: ਐਟਰਾਜ਼ੀਨ 250 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਕਤਾਰਾਂ ਉੱਪਰ 20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਪੱਟੀ ਵਜੋਂ 10 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਛਿੜਕ ਕੇ 15-30 ਦਿਨਾਂ ‘ਤੇ ਗੋਡੀ ਕਰੋ।
• ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ: ਮੱਕੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਅਸਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ।
• ਮਿਸ਼ਰਤ ਨਦੀਨਾਂ ਲਈ: ਬਿਜਾਈ ਦੇ 20 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ Laudis 420 SC (Tembotrione) 105 ML ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 150 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ‘ਚ ਛਿੜਕੋ।
• ਡੀਲੇ/ਮੋਥੇ ਲਈ: ਬਿਜਾਈ ਦੇ 20-25 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 2,4-ਡੀ ਅਮਾਈਨ ਸਾਲਟ 58 SL 400 ML ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 150 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ‘ਚ ਛਿੜਕੋ।

ਛਿੜਕਾਅ ਸਮੇਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ

1. ਛਿੜਕਾਅ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲੈਟ ਫੈਨ ਜਾਂ ਫਲੱਡ ਜੈੱਟ ਨੋਜ਼ਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰ ਕਰੋ।
2. ਸਪਰੇਅ ਉਸ ਦਿਨ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 3 ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।
3. ਹਵਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪਰੇਅ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾ ਦੇ ਸਮਕੋਣ ‘ਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਮੱਕੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਝਾੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।