ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਸੂਰਜ: “ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ” ਨਾਲ ਆਵੇਗੀ ਡਿਜੀਟਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ “ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਏਆਈ-ਅਧਾਰਤ (Artificial Intelligence) ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਏਆਈ (AI) ਅਧਾਰਿਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਾਲ, ਚੈਟਬੌਟ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਐਪ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮੌਸਮ, ਮੰਡੀ ਦੇ ਭਾਅ, ਕੀਟ-ਰੋਗ, ਮਿੱਟੀ, ਫ਼ਸਲੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਦੇਵੇਗਾ।

ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ (ਫੇਜ਼-1) ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਿਹਾਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗੀ। ਇਸ ਲਾਂਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ICAR, KVKs, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨ ਵਰਚੁਅਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ।

ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ: ਡਿਜੀਟਲ ਇਨਕਲਾਬ

ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਐਪ ਜਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਪਬਲਿਕ ਇਨਫਰਾਸਟਰਕਚਰ (DPI) ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ “UPI” ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ” ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨ ਮੌਸਮ, ਮੰਡੀ ਦੇ ਭਾਅ, ਕੀਟ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਫ਼ਸਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ (ਸਟੇਟਸ) ਦੇਖ ਸਕਣਗੇ।

ਵੌਇਸ-ਫਰਸਟ AI: ਸਧਾਰਨ ਫੋਨ ਤੋਂ ਵੀ ਸਹੂਲਤ

ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਵੌਇਸ-ਫਰਸਟ AI (ਆਵਾਜ਼ ਅਧਾਰਿਤ ਏਆਈ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਧਾਰਨ ਫੀਚਰ ਫ਼ੋਨ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕੇ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 155261 ਨੂੰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੌਇਸ ਇਨਪੁਟ-ਆਊਟਪੁਟ, ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਸਾਈਟ ਚੈਟਬੌਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਐਂਡਰਾਇਡ ਐਪ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੌਸਮ, ਮੰਡੀਭਾਵ, ਕੀਟ‑ਰੋਗ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ

ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ IMD (ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ) ਤੋਂ ਮੌਸਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਐਗਮਾਰਕਨੇਟ ਤੋਂ ਮੰਡੀ ਦੇ ਭਾਅ, NPSS ਰਾਹੀਂ ਕੀਟ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਐਗਰੀ-ਸਟੈਕ ਡੇਟਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ 10 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਗੇੜੇ ਨਾ ਮਾਰਨੇ ਪੈਣ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੋਰਟਲਾਂ ‘ਤੇ ਨਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇ।

ਡਿਜੀਟਲ ਪਬਲਿਕ ਇੰਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ

ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਏਆਈ (AI) ਸੰਚਾਲਿਤ ਡਿਜੀਟਲ ਪਬਲਿਕ ਇੰਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ (DPI) ਵਜੋਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ “ਪਲੱਗ-ਐਂਡ-ਪਲੇ” ਮਾਡਲ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਲਟੀਮੋਡਲ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਢਾਂਚਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਪਣਾ ਕੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵੋਇਸ-ਫਰਸਟ AI, ਫੀਚਰ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਸਬੰਧ

ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਏਆਈ (AI) ਸੰਚਾਲਿਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ “ਵੌਇਸ-ਫਰਸਟ ਏਆਈ” (ਆਵਾਜ਼ ਅਧਾਰਿਤ ਤਕਨੀਕ) ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਧਾਰਨ ਫੋਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਵੀ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਣ।

ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ (Phase-1) ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਡਿਜੀਟਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ ਕੀ ਹੈ: ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ “ਡਿਜੀਟਲ ਦੁਆਰ”

ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਏਆਈ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਡਿਜੀਟਲ ਜਨਤਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ (Digital Public Infrastructure – DPI) ਹੈ। ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਮੌਸਮ ਦਾ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ, ਮੰਡੀ ਦੇ ਭਾਅ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਫ਼ਸਲੀ ਸਲਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਮਿਲੇਗੀ।

ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਹੱਲ?

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਖ਼ਤਮ ਕਰੇਗਾ:

ਬਿਖਰੀ ਹੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ‘ਤੇ ਬਿਖਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਜਾਣਨਾ ਅਤੇ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ।

ਵਿਚੋਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ: ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਖ਼ਤਮ ਕਰੇਗਾ।

ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ: ਮੌਸਮ, ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹੀ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਨੈੱਟਵਰਕ: ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ

ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੌਂਸਲ (ICAR), ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰਾਂ (KVKs) ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਖੇਤੀ ਵਿਧੀਆਂ: ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਉਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸੋਇਲ ਹੈਲਥ ਕਾਰਡ: ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਖੇਤ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਖਾਦ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣੀ ਹੈ।

ਨਿੱਜੀ ਸਲਾਹ: ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ “ਡਿਜੀਟਲ ਸਲਾਹਕਾਰ” ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਖੇਤ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵੌਇਸ-ਫਰਸਟ AI: “ਭਾਰਤੀ” ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤਕਨੀਕ ਸਿਰਫ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਜਾਂ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੌਇਸ-ਫਰਸਟ AI ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨ “ਭਾਰਤੀ” ਨਾਮਕ ਏਆਈ ਸਹਾਇਕ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਸੇਵਾ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ:

ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ: ਗੂਗਲ ਪਲੇਅ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਐਪ ਰਾਹੀਂ।

ਵੈੱਬ ਇੰਟਰਫੇਸ: ਪੀਐਮ-ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ‘ਤੇ ਉਪਲੱਬਧ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ।

ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕਾਲ (155261): ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹੂਲਤ, ਜਿੱਥੇ ਸਧਾਰਨ ਫੀਚਰ ਫੋਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕਾਲ ਕਰਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਲਾਂਚ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਪਲੱਬਧ ਸੇਵਾਵਾਂ (Phase-1)

ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ 10 ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇਗੀ: ਪੀ.ਐਮ. ਕਿਸਾਨ, ਪੀ.ਐਮ. ਫਸਲ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ (PMFBY), ਸੋਇਲ ਹੈਲਥ ਕਾਰਡ (SHC), ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਵਿਆਜ ਸਬਸਿਡੀ ਯੋਜਨਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਉਪ-ਮਿਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਵੱਧ ਫਸਲ, ਪੀ.ਐਮ. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਿੰਚਾਈ ਯੋਜਨਾ, ਪੀ.ਐਮ. ਅੰਨਦਾਤਾ ਆਮਦਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਹਿੰਮ (PM-AASHA), ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਫੰਡ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ (KCC)।

ਕਿਸਾਨ ਪੀ.ਐਮ.-ਕਿਸਾਨ, ਪੀ.ਐਮ. ਫਸਲ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ (PMFBY) ਅਤੇ ਸੋਇਲ ਹੈਲਥ ਕਾਰਡ ਦੇ ਲਾਭ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਚੈੱਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪੀ.ਐਮ.-ਕਿਸਾਨ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ।

ਫਸਲ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਸਬੰਧੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ।

ICAR ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖੋਜਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ।

ਕੀਟ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਬਾਰੇ ਅਗਾਉਂ ਚੇਤਾਵਨੀ।

ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਮੌਸਮ ਅਪਡੇਟ (IMD) ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਭਾਵ।

ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ

ਲਾਂਚ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ‘ਮਹਾਵਿਸਤਾਰ’, ਬਿਹਾਰ ਦਾ ‘ਬਿਹਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ’ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ‘ਅਮੁਲਏਆਈ’ (AmulAI) ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਯੋਜਨਾ:

ਮਈ 2026 ਤੱਕ: ਸਾਰੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਤਰਤਾ, ਅਰਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਲਾਭ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਨਿਜੀ ਸਲਾਹ: ਮੌਸਮ, ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਫਸਲ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਧੇਰੇ ਨਿਜੀ ਸਲਾਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਅਗਲੇ 3 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ: ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤਮਿਲ, ਬੰਗਾਲੀ, ਅਸਾਮੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਪੜਾਅਵਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਅਗਲੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ: ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕੁੱਲ 11 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ 9 ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇਗਾ।

ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਭਵਿੱਖ

“ਭਾਰਤ-ਵਿਸਤਾਰ” ਦਾ ਲਾਂਚ ਹੋਣਾ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਆਪਣਾ “ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰ” ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਕੋਲ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਲਾਗਤ ਘਟੇਗੀ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵੱਧੇਗਾ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਵੇਗਾ।

ਇਸ ਡਿਜੀਟਲ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਬੀ ਇਸ ਦਾ “ਪਲੱਗ-ਐਂਡ-ਪਲੇ” ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੱਕ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਉਂਗਲਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਨਾ ਸਿਰਫ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਲਿਆਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰੇਗਾ।

ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਫਸਲ ਚੁਣਨ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਹੈ।