ਕਪੂਰਥਲਾ ‘ਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਮੁੜ-ਵਸੇਬਾ: ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਵੱਲ ਕਦਮ

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ‘ਚ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 12,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਜ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਚੌਲ-ਆਲੂ-ਬਸੰਤ ਮੱਕੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਆਇਆ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (KVK), ਕਪੂਰਥਲਾ ਵੱਲੋਂ ਬਸੰਤ ਮੱਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ‘ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਮੂੰਗਫਲੀ’ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਮੂੰਗਫਲੀ?

KVK ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਲੂ ਦੀ ਫਸਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਇਹ ਫਸਲ ਘੱਟ ਖ਼ਰਚੇ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 4 ਤੋਂ 6 ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਫਸਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਉਪਜਾਊ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗਲੀ ਫਸਲ ਲਈ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ‘ਚ ਵੀ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਫੀਲਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਨਤੀਜੇ

ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, KVK ਕਪੂਰਥਲਾ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਫੀਲਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਔਸਤਨ 15 ਕੁਇੰਟਲ ਝਾੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦਾ “ਡੋਨਾ ਬੈਲਟ” ਖੇਤਰ (ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 40-45% ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਆਪਣੀ ਹਲਕੀ ਮਿੱਟੀ ਕਾਰਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।

ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ: ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ

ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਲੇਬਰ (ਮਜ਼ਦੂਰੀ) ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪੋਡ ਸ਼ੈਲਰ: ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ।

ਰਿੱਜ ਸੋਇੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ: ਵੱਟਾਂ ‘ਤੇ ਬਿਜਾਈ ਲਈ।

ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਥਰੈਸ਼ਰ: ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਘੱਟਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕੰਮ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵੀ ਵੱਧਦਾ ਹੈ।

ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਮਸਤੀਵਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਦੌਰਾ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਨੁਭਵ ਦੇਣ ਲਈ, KVK ਕਪੂਰਥਲਾ ਵੱਲੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਸਤੀਵਾਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੌਰਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਡ ਡਰਿੱਲ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ, ਥਰੈਸ਼ਰ ਨਾਲ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ KVK ਬਾਹੋਵਾਲ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਦੌਰੇ ਨੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਲਈ PAU ਅਤੇ KVK ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਭਰੋਸਾ ਜਤਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਅਪਣਾਉਣਗੇ।