ਅਜਮੇਰ ਸੌਂਫ 2: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੌਂਫ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ

ਸੌਂਫ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਫੋਨੀਕੁਲਮ ਵਲਗੇਅਰ’ (Foeniculum vulgare) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਵਾਦ, ਮਨਮੋਹਕ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਗੁਣਾਂ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਾਲੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਹਾੜੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਚੰਗੇ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਤੋਂ ਦੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੌਂਫ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ “ਅਜਮੇਰ ਸੌਂਫ 2” ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜ

ਇਹ ਕਿਸਮ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਵਪਾਰਕ ਖੇਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਸਿੱਧੇ, ਚੰਗੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੇ (ਲਗਭਗ 145-150 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਇਸਦਾ ਔਸਤਨ ਝਾੜ 5 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 17.1% ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਮੋਟੇ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1.6-1.8% ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੌਂਫ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਪੱਕਣ ਲਈ ਲਗਭਗ 170-175 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਕਰਦੇ ਵੇਲੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

ਬੀਜ ਦੀ ਮਾਤਰਾ: ਇੱਕ ਏਕੜ ਲਈ ਲਗਭਗ 4 ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।

ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਤਰੀਕਾ: ‘ਕੇਰਾ’ ਢੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ 3-4 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ‘ਤੇ ਬੀਜ ਬੀਜੋ।

ਫਾਸਲਾ: ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ 45 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੋ।

ਖਾਦ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ

ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਵੱਧ-ਫੁੱਲ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 45 ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆ (ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ) ਨੂੰ 2-3 ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 10-15 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਦੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਗੋਡੀ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਇਸ ‘ਚ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸਮ ‘ਰਾਮੂਲੇਰੀਆ ਬਲਾਈਟ’ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਟਾ

ਜਦੋਂ ਸੌਂਫ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਹਰੇ ਤੋਂ ਹਲਕਾ ਪੀਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੌਂਫ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ‘ਡੋ ਸਟੇਜ’ ‘ਤੇ ਕਟਾਈ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਨਰਮ ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ। ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹਰਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਕੀਮਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨ ਅਜਮੇਰ ਸੌਂਫ 2 ਕਿਸਮ ਅਪਣਾ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਝਾੜ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੀਜ ਲਈ, “ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਗੈਨਿਕ ਐਂਡ ਨੈਚੁਰਲ ਫਾਰਮਿੰਗ”, PAU, ਲੁਧਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।