PAU ਦੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਗੁਲਸ਼ਨ ਮਹਾਜਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਨਮਾਨ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀਰੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਉੱਘੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਗੁਲਸ਼ਨ ਮਹਾਜਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਧਿਆਇ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਵੀਡ ਸਾਇੰਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ’ (WSSA) ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2026 ਲਈ ‘ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਂਬਰ’ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਖੋਜ ਭਰਿਆ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਡਾ. ਗੁਲਸ਼ਨ ਮਹਾਜਨ ਨੇ ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ 2024 ਤੱਕ PAU ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ‘ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ’ (Phalaris minor) ਵਰਗੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਦੀਨ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਮ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਡਾ. ਮਹਾਜਨ ਨੇ ‘ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ’ (IWM) ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਤਾ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਦਿਵਾਈ।

ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ

ਡਾ. ਮਹਾਜਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਲਈ ‘ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਿਜਾਈ’ (DSR) ਨੂੰ ਪਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਬਿਜਾਈ ਵਾਲੇ ਝੋਨੇ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪੈਕੇਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ 16 ਉੱਚ-ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਖੇਤੀ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਛਾਣ

ਡਾ. ਮਹਾਜਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਨਾਲ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘h-index’ 41 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ 9,300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਰਨਲ ‘ਵੀਡ ਸਾਇੰਸ’ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ

ਡਾ. ਮਹਾਜਨ ਨੂੰ ਇਹ ਵੱਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ 9 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰੈਲੇ (ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ) ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਡਾ. ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਡਾ. ਮਹਾਜਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕਾਂ, ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।