ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ‘ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ PAU-KVK ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਿੰਮ

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਹੇਠ, ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (KVK), ਕਪੂਰਥਲਾ ਵੱਲੋਂ ਵਧਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ “ਟਰਮੀਨਲ ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੈੱਸ” (ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਦੀ ਗਰਮੀ) ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਨਾਜ ਬਣਨ ਸਮੇਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਝਾੜ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਉੱਘੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਦੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ, ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਟਰਮੀਨਲ ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੈੱਸ: ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕੇ.ਵੀ.ਕੇ. ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਟਰਮੀਨਲ ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੈੱਸ” ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਣਕ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਨਾਜ ਭਰਨ ਤੱਕ, ਤਾਪਮਾਨ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ ਫੁੱਟ ਗਏ ਸਨ।

ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਦਾ ਭਾਰ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਝਾੜ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 25% ਦੀ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ 30-32°C ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫ਼ਸਲ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਨ, ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਪਣਾਉਣਾ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

KVK ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਐਗਰੋਨੋਮੀ) ਡਾ. ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਿਹਾਰਕ ਸੁਝਾਅ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ” (13:0:45) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸਪਰੇਅ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ:

ਪਹਿਲੀ ਸਪਰੇਅ: ਜਦੋਂ ਕਣਕ ‘ਗੋਭ’ (Booting stage) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ 4 ਕਿਲੋ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

ਦੂਜੀ ਸਪਰੇਅ: ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਦੁੱਧ’ (Milky stage) ਭਰਨ ਸਮੇਂ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁਹਰਾਓ।

ਇਹ ਸਪਰੇਅ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਸਹੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਹਲਕੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ

ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੌਰਾਨ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ KVK ਵੱਲੋਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਵਾਇਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਕਹਿਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣਗੇ।