ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਤੀਬਰ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ (ਲਗਭਗ 300% ਫ਼ਸਲੀ ਘਣਤਾ) ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਝੋਨਾ-ਕਣਕ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਹੁਣ ਝ
ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਤੀਬਰ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ (ਲਗਭਗ 300% ਫ਼ਸਲੀ ਘਣਤਾ) ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਝੋਨਾ-ਕਣਕ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਹੁਣ ਝੋਨਾ-ਆਲੂ-ਮੱਕੀ ਵਰਗੇ ਚੱਕਰਾਂ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਸਾਲਾਨਾ 700-800 ਕਿੱਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ NPK ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਵੱਲੋਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚੇ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਫੀਲਡ ਡੇਅ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸਾਲ 2024 ਅਤੇ 2025 ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਿੰਡ ਮੋਥਾਵਾਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ “ਫੀਲਡ ਡੇਅ” ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ 50 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। KVK ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਾਇਓ-ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ।
ਬਾਇਓ-ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ਰ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
KVK ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ ਨੂੰ ਘੋਲ ਕੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ:
ਖਾਦ ਦੀ ਬਚਤ: ਇਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 20-25 ਕਿੱਲੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ 15-20 ਕਿੱਲੋ ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ: ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ 15-20% ਤੱਕ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ: ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਜੀਵਨਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ ਵਿਧੀ
ਸ੍ਰੀ ਗਗਨਦੀਪ ਧਵਨ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ” (INM) ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਪੂਰਥਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ ਮੱਕੀ, ਕਣਕ, ਝੋਨਾ, ਆਲੂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੀਜ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਹੀ ਲੜੀ (ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ) ਬਾਰੇ ਵੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਖੇਤਾਂ ‘ਚ ਦਿਸਿਆ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਮਿਆਰ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਵਾਲੇ ਪਲਾਟ ਵਿੱਚ ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਆਮ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੰਕੜਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5-5 ਪੌਦੇ ਪੁੱਟ ਕੇ ਦੇਖੇ, ਤਾਂ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ 55 ਆਲੂ ਨਿਕਲੇ, ਜਦਕਿ ਬਿਨਾਂ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 36 ਆਲੂ ਸਨ।
ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ PAU ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ।
COMMENTS