Organic Farming: ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਈ ਆਮਦਨ: ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

Organic Farming: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਖੇਤੀ ਲਈ 2 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 6 ਮੈਂਬਰ ਹਨ। 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੀ ਘੱਟ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਮਈ 2019 ‘ਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ (PAMETI) ਵਿਖੇ ‘STRY’ ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਆਯੋਜਿਤ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਹੁਨਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ

ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਪਲਬਧ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ, ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਏਕੜ ‘ਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖੇ ਗਏ ਹੁਨਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਘੱਟ ਗਈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ। ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਸਦਕਾ, ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਹੁਣ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ 20,000/- ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

ਸਿੱਧਾ ਮੰਡੀਕਰਨ: ਬਿਹਤਰ ਮੁੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਉਤਪਾਦਨ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ‘ਰੋਡ ਸਾਈਡ ਡਿਸਪਲੇ’ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸੂਝ ਮਿਲੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਤਪਾਦ ਸਿੱਧਾ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਉਸਨੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵੇਚਣ ਦੀ ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਖੇਤ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਗਾਹਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਆਮਦਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ‘ਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵੀ ਉਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿੱਧਾ ਮੰਡੀਕਰਨ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਬਣਿਆ।

ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਪਾਸਾਰ

ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੇ ਹਨ।

• ਕਿਸਾਨ ਫੀਲਡ ਸਕੂਲ: ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਨੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
• ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ: ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ।

ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਕਵਰੇਜ

STRY ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਚ ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਜੈਵਿਕ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਜੈਵਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ, ਲੇਬਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ, ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਕਿਸਾਨ ਸੀਮਤ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਆਮਦਨ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ: ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਇੱਕ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਡਲ ਹੈ।

ਕੀ ਪੌਦੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ “ਗੱਲਬਾਤ” ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?