PAU ਦੀ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ: ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਤੋਂ ਕੰਪੋਸਟ ਅਤੇ ਵਰਮੀਕੰਪੋਸਟ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਝੋਨਾ-ਕਣਕ ਹੈ। ਸਾਲ 2021-2022 ਦੌਰਾਨ, ਲਗਭਗ 31.45 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ‘ਤੇ ਝੋਨਾ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਮਗਰੋਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ 91% ਝੋਨੇ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਲਈ ਕੰਬਾਈਨ ਹਾਰਵੈਸਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 200 ਲੱਖ ਟਨ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪਟਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਲਿਕਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ: ਮਿੱਟੀ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਖਜ਼ਾਨਾ

ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਬਨ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅਮੀਰ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਟਨ ਪਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5.5 ਕਿਲੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, 2.3 ਕਿਲੋ ਫਾਸਫੋਰਸ, 25 ਕਿਲੋ ਪੋਟਾਸ਼, 1.2 ਕਿਲੋ ਸਲਫਰ ਅਤੇ 400 ਕਿਲੋ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਬਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਾਲੀ ਮਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ 13%, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਵਿੱਚ 11%, ਫਾਸਫੋਰਸ ਵਿੱਚ 12% ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ ਵਿੱਚ 13% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਨਾਲ pH, ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਬਨ, ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਬਲਕ ਡੈਂਸਿਟੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਲ ਗਤੀਵਿਧੀ ‘ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ

PAU, ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਖਾਦ ਬਣਾ ਕੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਰੋਟਾਵੇਟਰ, ਜ਼ੀਰੋ ਡਰਿੱਲ ਅਤੇ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਖੇਤ ‘ਚ ਮਿਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ PAU ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ “ਪਰਾਲੀ ਖਾਦ” ਅਤੇ ਵਰਮੀਕੰਪੋਸਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੀਮਤੀ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਖਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ

ਤਿਆਰੀ: ਪਰਾਲੀ ਦੇ 10-15 ਕਿਲੋ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੰਡਲ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ।

ਭਿਓਣ ਦਾ ਘੋਲ: ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ 1000 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਲੋ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ “ਭਿਓਣ ਦਾ ਘੋਲ” ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਲੰਬੇ, ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਡੂੰਘੇ ਟੈਂਕ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 1000 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ਭਿਓਣਾ: ਪਰਾਲੀ ਦੇ ਬੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਘੋਲ ਵਿੱਚ 2-3 ਮਿੰਟ ਲਈ ਡੁਬੋਓ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਲਈ ਢਲਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਨਿਕਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਓ।

ਬੈੱਡ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ: ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ 5 ਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਅਤੇ 1.5 ਮੀਟਰ ਚੌੜੇ 15 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਬੈੱਡ ਬਣਾਓ। ਬੈੱਡ ‘ਤੇ ਅਰਹਰ ਜਾਂ ਕਪਾਹ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਜਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਢੇਰ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾ ਮਿਲ ਸਕੇ।

ਢੇਰ ਬਣਾਉਣਾ: ਗਿੱਲੇ ਕੀਤੇ ਪਰਾਲੀ ਦੇ ਬੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਬਰਾਬਰ ਫੈਲਾਓ। 5 ਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਬੈੱਡ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 5 ਕੁਇੰਟਲ ਪਰਾਲੀ 1.5 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਸਟੈਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ, 500-500 ਕਿਲੋ ਦੇ ਢੇਰ ਬਣਾਓ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਢੇਰ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਢੇਰ ਨੂੰ ਨਾ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਲਗਭਗ 20-30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਮੋਟੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਢੱਕੋ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਨਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: ਚੰਗੀ ਖਾਦ ਲਈ 60-70% ਦੀ ਅਨੁਕੂਲ ਨਮੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਮੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਸੜਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮੀ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਨਮੀ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਾਟ ਹੋਣ ‘ਤੇ 7 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ‘ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਪਾਈਪ/ਲੈਂਸ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਖਾਦ ਦੀ ਤਿਆਰੀ: ਲਗਭਗ 80-90 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਸੜ ਰਹੀ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮਰੋੜੋ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਖਾਦ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਦਿਓ।

ਫਾਸਫੋ-ਕੰਪੋਸਟ

ਫਾਸਫੋ-ਕੰਪੋਸਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਲਗਭਗ 6% ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ (ਸੁੱਕੇ ਭਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ) ਪਾਊਡਰਡ ਘੱਟ-ਗ੍ਰੇਡ ਰੌਕ ਫਾਸਫੇਟ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 500 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪਰਾਲੀ ਲਈ, ਗਿੱਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢੇਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ 30 ਕਿਲੋ ਰੌਕ ਫਾਸਫੇਟ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਰਾਲੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰਾਲੀ ਖਾਦ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭੌਤਿਕ, ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਾਸਫੋ-ਕੰਪੋਸਟ ਨੂੰ ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਕਣਕ ਵਿੱਚ 8 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ 50% ਤੱਕ ਬੱਚਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਚੌਲ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੋਵਾਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਦਰ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਫਾਸਫੋਰਸ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ 50% ਤੱਕ ਬਚਾਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਆਨ-ਫਾਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰਾਲੀ ਤੋਂ ਵਰਮੀਕੰਪੋਸਟ (ਕਿਚੂਆਂ ਦੀ ਖਾਦ) ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕਰੀਏ:

ਬੈੱਡ ਬਣਾਉਣਾ: ਉਪਲੱਬਧ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ, ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ 6′(ਲੰਬਾਈ) x 3′(ਚੌੜਾਈ) x 2′(ਉਚਾਈ) ਦੇ ਸੀਮੈਂਟ ਵਾਲੇ ਵਰਮੀਕੰਪੋਸਟ ਬੈੱਡ ਬਣਾਓ। ਬੈੱਡ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਪੱਕਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਰਮੀ ਵਾਸ਼, ਮਲ ਅਤੇ ਗੰਡੋਇਆਂ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕੇ।

ਪਰਤਾਂ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰਾਲੀ (ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕੱਟੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਦੀ ਪਰਤ ਵਿਛਾਓ। ਇਸਨੂੰ 60-70% ਨਮੀ ‘ਤੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਫਿਰ 4-5 ਦਿਨ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ (ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ) ਦੀ ਦੋ ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ ਦੂਜੀ ਪਰਤ ਪਾਓ।

ਗੰਡੋਏ: ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਹਰ ਛੇ ਫੁੱਟ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਗੰਡੋਏ (ਆਈਸੇਨੀਆ ਫੋਏਟਿਡਾ ਕਿਸਮ) ਪਾਓ। ਗੰਡੋਇਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬੈੱਡ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਢੱਕਣਾ: ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗਿੱਲੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਦੋ ਇੰਚ ਦੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਬੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕੋ।

ਸੰਭਾਲ: ਪਰਾਲੀ ਦੇ ਸਹੀ ਹਵਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟਣ ਲਈ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ 2-3 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਤੋਂ ਵਰਮੀਕੰਪੋਸਟ 60-70 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਬਲਕਿ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।