ਡਿਗਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ, ਦਿਲ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ: ਕਿਵੇਂ ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿੰਨੂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਰਾਹੀਂ ਬਦਲੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਤਕਦੀਰ

ਪੰਜਾਬ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅੰਨ-ਭੰਡਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰੀਏਵਾਲਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਕਿੰਨੂ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਤੱਕ: ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ Electronics and Communication Engineering ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸੀ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕੇ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਸੀ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ 4 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਕਿੰਨੂ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਗਿਆ।

ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਭਰਿਆ ਰਾਹ: ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ

ਜਦੋਂ ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕਿੰਨੂ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਰਸਤਾ ਇੰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਈ। ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਿੱਟੀ ਕਿੰਨੂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੱਲ ਲੱਭਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ ਪੁੱਟੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਸਕੇ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਿਹਨਤ ਨੇ ਰੰਗ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਜਰ ਜਾਪਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹਰਿਆਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

ਕਿੰਨੂ ਦੀ ਖੇਤੀ: ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮਾਂ

ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿੰਨੂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿੰਨੂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਬੋਹਰ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੰਗਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਇਸ ਦੇ ਬੂਟੇ ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਫ਼ਲ ਦੀ ਮਿਆਦ: ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 4 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬੂਟੇ ਫ਼ਲ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ-ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਫ਼ਲ ਪੱਕ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲੰਮੀ ਉਮਰ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਾਗ਼ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਲਗਭਗ 25 ਤੋਂ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਫ਼ਲ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ: ਇੱਕ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿੰਨੂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਕੰਮ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਗੋਡੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿੰਨੂ ਉੱਤੇ ਉੱਲੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ: ਖ਼ੁਦ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ

ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਲ ਉਗਾਉਣ ‘ਤੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰੇਡਿੰਗ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਕਿੰਨੂ ਦਿੱਲੀ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਾਰਾਜ਼ ਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੋ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਹੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ

ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਕੋਲ 50 ਕਿੱਲੇ (ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਮਾਪ) ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਾਗ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ Less Seeded (ਘੱਟ ਬੀਜਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿੰਨੂ) ਨੂੰ 28 ਕਿੱਲੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਫ਼ਲ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਸੁਆਦ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਜੂਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਚੋਖਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ: ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਹੱਲ “ਸਹਿਕਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ” ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਂਝੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਡ-ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਿੱਤਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਸਾਨ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।