ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ: ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਰਾਜ਼

ਪੰਜਾਬ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ “ਅੰਨ ਭੰਡਾਰ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਹੋਂਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦਾ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ, ਘਟਦੀ ਖੇਤੀ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਵਧਦੀਆਂ ਖੇਤੀ ਲਾਗਤਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋਣਾ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਵਰਗੇ ਦੁਖਦਾਈ ਰਾਹ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਫਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਰਾਹ ਇੱਕ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਮਾਲਵਾ ਪੱਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਾਮਪੁਰਾ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਕਿਸਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਇਸ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਸੁਧਾਰੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ

ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵੱਲ ਭੱਜਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1983 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਨਵੇਂ ਖੇਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ: ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਅਧਾਰ

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ‘ਚ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਆਪਣੀ 35 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਝੋਨਾ/ਆਲੂ/ਮੱਕੀ/ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਔਸਤਨ 35 ਕੁਇੰਟਲ ਝੋਨਾ, 150 ਕੁਇੰਟਲ ਆਲੂ, 35 ਕੁਇੰਟਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ 70 ਕੁਇੰਟਲ ਕੱਦੂ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਇਹ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮਾਡਲ ਹੈ।

ਸਵੈ-ਮੰਡੀਕਰਨ: ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ

ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼ ਮੰਡੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਫਸਲ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਢੰਗ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਆਲੂ ਅਤੇ ਮੱਕੀ: ਉਹ ਆਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਸ਼ੂ ਫੀਡ: ਮੱਕੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਫੀਡ ਦਾ ਖਰਚਾ ਬਚਦਾ ਹੈ।

ਸਬਜ਼ੀਆਂ: ਕੱਦੂ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਝੋਨਾ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ।

ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: ਉਹ ਚੌਪਰ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਮਾਦਾ ਵਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ।

ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ: ਉਹ ਝੋਨੇ ਵਿੱਚ ‘ਟੈਸ਼ੀਓਮੀਟਰ’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੋੜ ਹੋਵੇ।

ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਦਾਂ: ਉਹ ‘ਪੱਤਾ ਰੰਗ ਚਾਰਟ’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਯੂਰੀਆ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਫਸਲ ਨੂੰ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਾਦ ਨਾ ਮਿਲੇ।

ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਾ: ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ

ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡੇਅਰੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ 2 ਗਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ 10 ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 80 ਲਿਟਰ ਦੁੱਧ ਸਿੱਧਾ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ 30 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲਿਟਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੇਚ ਕੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਵਧੀਆ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਮੱਕੀ, ਕਣਕ, ਸਰੋਂ ਅਤੇ ਬਾਜਰੇ ਤੋਂ ਫੀਡ ਖੁਦ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਖੇਤੀ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ੈੱਡ, ਪੱਖਿਆਂ ਅਤੇ ਉਚੇਚੀ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕੋਲ 60 HP ਅਤੇ 35 HP ਦੇ ਦੋ ਟਰੈਕਟਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਟੱਬਲ ਚੌਪਰ ਮਸ਼ੀਨ ਖਰੀਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ:

ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਬਰੀਕ ਕਰਕੇ ਰੋਟਾਵੇਟਰ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਲੂ ਪਲਾਂਟਰ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਸੌਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜ਼ਮੀਨ ਨਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਫਸਲ ਦਾ ਝਾੜ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ‘ਤੇ ਹਰ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਸੰਦ ਲਈ ਅਲੱਗ ਗੈਰਜ ਅਤੇ ਸਟੋਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।

ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਹੀ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ‘ਖਾਤਾ ਬੁੱਕ’ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਖਰਚੇ ਘਟਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅੱਜ ਵੀ ਸੋਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹਨ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।