IIT ਮਦਰਾਸ-PU ਦੀ ਕਾਢ: ਪਾਣੀ/ਭੋਜਨ ‘ਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਿਵਾਈਸ

ਭਾਰਤੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾ (IIT) ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ PU ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ, ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਿਵਾਈਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਇਹ ਡਿਵਾਇਸ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਆਪਟੀਕਲ ਉਪਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਰਤਮਾਨ ‘ਚ, ਅਜਿਹੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਧੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਖ਼ਰਚੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਆਰਗਨੋਫਾਸਫੇਟ ਮੈਲਾਥੀਆਨ ਵਰਗੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਚ ਇਹ ਨਵਾਂ ਯੰਤਰ ਖੇਤਰ-ਵਰਤੋਂ-ਯੋਗ ਉਪਕਰਣ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।

“ਸਮਾਰਟ MDD” ਦੀ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ

ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ‘ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਤਬਾਦਲੇ’ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਨਵਾਂ ‘ਸਮਾਰਟ MDD’ (ਮੈਲਾਥੀਆਨ ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ ਡਿਵਾਈਸ) ਇੱਕ ਕਲੋਰੀਮੈਟ੍ਰਿਕ ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨੈਨੋ-ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਪਟਾਮਰ ਅਣੂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ‘ਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਅਣੂਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਕਾਰਨ ਘੋਲ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਨੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਟ-ਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਰੰਗ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਡਿਵਾਈਸ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਪਟੀਕਲ ਸਿਸਟਮ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਟੀਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੱਥੀਂ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ

IIT ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਅਪਲਾਈਡ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋ. ਸੁਜਾਤਾ ਨਾਰਾਇਣਨ ਉੱਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਯਮਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ‘ਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਮਾਪ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ‘ਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ‘ਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਜਾਂਚ

ਟੀਮ ਨੇ ਲਗਭਗ 250 ਪੀਕੋਮੋਲਰ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੋਰਟੇਬਲ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਉੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਿਵਾਈਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ‘ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਇਹ ਯੰਤਰ ਫਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਦੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇਗਾ। PU ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾ. ਰੋਹਿਤ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਲਾਥੀਆਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਵਾਈਸ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।