Sweet Pea: ਬਗ਼ੀਚੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕੇ

ਸਵੀਟ ਪੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ Lathyrus odoratus ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੌਦਾ ਆਪਣੀ ਉਚਾਈ (ਲਗਭਗ 1.5 ਤੋਂ 2 ਮੀਟਰ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ “ਹਰਬੇਸ਼ੀਅਸ ਬਾਰਡਰ” (Herbaceous border) ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਪਿਛੋਕੜ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਵੀਟ ਪੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਫੈਦ, ਨੀਲਾ, ਕਿਰਮਚੀ, ਲਾਲ, ਆੜੂ, ਗੁਲਾਬੀ ਅਤੇ ਮਜੈਂਟਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਡਰ, ਟ੍ਰੇਲਿਸ (trellis), ਵਾੜਾਂ (fences) ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵੀਟ ਪੀ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਫੁੱਲਦਾਰ ਡੰਡੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਛੋਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ, ਗੁਲਦਸਤੇ (bouquets) ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ‘ਕੱਟ-ਫਲਾਵਰ’ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਚੋਣ

ਸਵੀਟ ਪੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਖੇਤੀ ਲਈ ਜਲਵਾਯੂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਦੇ ਪੁੰਗਰਨ, ਪੌਦੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਲਈ ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 25-30°C ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 17-18°C ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਇਹ ਪੌਦਾ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ। 

ਚੀਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉੱਲੀ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਦੋ ਫੁੱਟ ਡੂੰਘਾ ਵਾਹ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲੀ-ਸੜੀ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਦ ਮਿਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਵੀਟ ਪੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੁੱਪ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਲਗਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੌਦਾ ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਉੱਨਤ ਕਿਸਮਾਂ

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ 2016 ਵਿੱਚ ਸਵੀਟ ਪੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:

• ਪੰਜਾਬ ਸਵੀਟ ਪੀ-1: ਇਸ ਦੇ ਪੌਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਮੈਜੈਂਟਾ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 102 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਮਿਆਦ 42 ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

• ਪੰਜਾਬ ਸਵੀਟ ਪੀ-2: ਇਸ ਦੇ ਪੌਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 105 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਮਿਆਦ 45 ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

• ਪੰਜਾਬ ਸਵੀਟ ਪੀ-3: ਪੌਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਮੈਰੂਨ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਣ ਵਿੱਚ 106 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਮਿਆਦ 47 ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

• ਪੰਜਾਬ ਸਵੀਟ ਪੀ-4: ਸਵੀਟ ਪੀ-4 ਦੇ ਪੌਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਜਾਮਨੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 105 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਮਿਆਦ 47 ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

• ਪੰਜਾਬ ਸਵੀਟ ਪੀ-5: ਇਸ ਦੇ ਪੌਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਕਰੀਮ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਫੁੱਲਣ ਵਿੱਚ 106 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਮਿਆਦ 48 ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ

• ਬੀਜ ਦੀ ਬਿਜਾਈ: ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵੀਟ ਪੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 24 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 1.0-1.5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜੋ ਅਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਖਾਦ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿਓ। ਬੀਜ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਉਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

• ਸਿਚਾਈ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ: ਪੌਦੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਵਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੌਦੇ ਦੇ ਜਵਾਨ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 3-4 ਵਾਰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੋਡੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਤਣੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਾ

ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ, ਪੌਦੇ 1.5 ਤੋਂ 2 ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਣੇ ਉੱਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਸੋਟੀਆਂ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕੱਟ-ਫਲਾਵਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਮੁੱਖ ਤਣੇ ਵਜੋਂ ਵਧਣ ਦਿਓ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਕੱਟਦੇ ਰਹੋ।

ਫੁੱਲ ਖਿੜਨ ਦਾ ਅਸਲ ਸਮਾਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਤਾਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਦਾ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਨਵੇਂ ਫੁੱਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਸਕੇ।

ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਫਲੀਆਂ ਪੱਕ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਹਰੇਕ ਫਲੀ ਵਿੱਚ 5-6 ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ), ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਫਸਲ ਲਈ ਹਵਾਦਾਰ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਵੀਟ ਪੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਬਗ਼ੀਚੇ ਨੂੰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।