ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੀਡ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲਕ
ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੀਡ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ‘ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ’ (KVM) ਵੱਲੋਂ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜੈਤੋ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੀਡ ਬੈਂਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਬੀਜ ਵਿਰਾਸਤ ਕੇਂਦਰ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਬੀਜ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨਾ, ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਗਿਆਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਲੋੜ
‘ਬੀਜ ਵਿਰਾਸਤ ਕੇਂਦਰ’ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਰਵਾਇਤੀ ਸਟੋਰੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਧਾਰਨ ਜਾਰਾਂ, ਰਵਾਇਤੀ ਟੋਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਕੱਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੀਜ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਦਦ
ਇਹ ਪਹਿਲ ਪੰਜਾਬ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਵਾਪਸ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਖ਼ਪਤਕਾਰ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ
ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਬੀਜਾਂ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਘਟ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਹੁਣ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੀਡ ਬੈਂਕ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਮਾਣਾ ਜਿਹਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ‘ਮਜ਼ਬੂਰ ਖ਼ਪਤਕਾਰ’ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ‘ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ’ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਲਈ ਬੀਜ ਖੁਦ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕੇ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ
ਬੀਜ ਵਿਰਾਸਤ ਕੇਂਦਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੀਡ ਬੈਂਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਉਮੀਦ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਹਿਰਾਉਣਗੀਆਂ।
COMMENTS