ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖਰਬੂਜ਼ਾ, ਤਰਬੂਜ਼, ਲੌਕੀ, ਕੱਦੂ ਅਤੇ ਕਰੇਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੱਦੂ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ। ਪਰ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮੀ ਮਿਜ਼ਾਜ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ 'ਤ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖਰਬੂਜ਼ਾ, ਤਰਬੂਜ਼, ਲੌਕੀ, ਕੱਦੂ ਅਤੇ ਕਰੇਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੱਦੂ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰਾਂ ‘ਤੇ ਹੈ। ਪਰ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮੀ ਮਿਜ਼ਾਜ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ‘ਤੇ ‘ਝੁਲਸ ਰੋਗ’ (Downy Mildew) ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਰੋਕਥਾਮ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਪੂਰੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਪਛਾਣ
ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਇੱਕ ਉੱਲੀਮਾਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ:
- ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੀ ਉੱਲੀ ਦੀ ਪਰਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬਿਮਾਰੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਧੱਬੇ ਭੂਰੇ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਫ਼ਸਲ ਝੁਲਸੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦਾ ਫੈਲਾਅ
ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਉੱਘੇ ਪੌਦਾ ਰੋਗ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ, ਡਾ. ਪ੍ਰਭਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੌਸਮ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ 25 ਤੋਂ 30 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਲਕੀ ਵਰਖਾ ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਪੁਰਾ, ਡੇਰਾਬੱਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਹਮਲਾ ਦਰਮਿਆਨੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ। ਡਾ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ:
- ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਖੇਤ ਵਿੱਚ ‘ਫਲੱਡ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ’ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਹਵਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ: ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਹਵਾ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸੁਚਾਰੂ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਮੀ ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਾ ਰਹੇ।
- ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ: ਖੇਤ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਪਲਦੇ ਹਨ।
ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਉੱਲੀਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ
ਜੇਕਰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਪੀਏਯੂ. ਵੱਲੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:
- ਕਲੋਰੋਥੈਲੋਨਿਲ (ਕਵਚ): 0400 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਨੂੰ 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ।
- ਸਾਈਮੋਕਸਾਨਿਲ 8% + ਮੈਨਕੋਜ਼ੇਬ 64% ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਕਰਜ਼ੇਟ 8): 0600 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੱਦੂ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਨਕਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਣਗੇ, ਸਗੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਝਾੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਸਕਣਗੇ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (KVK) ਜਾਂ ਫਾਰਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
COMMENTS